Wiki›Finansal Tablolar
Bilanço
Bilanço, şirketin belirli bir gündeki varlıklarını ve bu varlıkların borçla mı özkaynakla mı finanse edildiğini gösteren tablodur. Şirketin neye sahip olduğunu, kime ne kadar borçlu olduğunu ve ortaklarına ne kaldığını tek tabloda verir.
Bir aile, evinin 1.000 TL ettiğini, bunun 600 TL’sinin bankaya borç olduğunu, 400 TL’sinin de kendi birikimi olduğunu bir kâğıda yazsa küçük bir bilanço çıkarmış olur. Şirket bilançosu aynı soruyu belirli bir gün için sorar: şirketin elinde ne var, bunun parası nereden geldi?
Tablonun yapısı
Bilançonun iki tarafı vardır. Varlıklar (aktif) şirketin sahip olduklarıdır; kaynaklar (pasif) bu varlıkların kimin parasıyla edinildiğini gösterir: yükümlülükler başkasının, özkaynaklar ortakların parasıdır. Tutarlar milyon TL:
Dönen varlıklar bir yıl içinde paraya dönmesi beklenen kalemlerdir: nakit, finansal yatırımlar, ticari alacaklar, stoklar. Duran varlıklar yıllarca kullanılır: arsa, bina, makine, maddi olmayan varlıklar, iştirakler. Yükümlülükler vadesine göre kısa ve uzun diye ayrılır; içinde faizli finansal borçlar, tedarikçiye ticari borçlar ve karşılıklar bulunur. Özkaynaklar ödenmiş sermaye, yedekler ve birikmiş kârlardan oluşur.
Nasıl okunur
- Önce dağılıma bakılır. Varlıkların ne kadarının dönen, kaynakların ne kadarının borç olduğu şirketin iş modelini ve riskini anlatır.
- Borcun türü ayrılır. Faizli finansal borç ile tedarikçiye olan ticari borç aynı yükü taşımaz; net borç, finansal borçtan nakit düşülerek bulunur.
- Vade uyumu kontrol edilir. Bir yıl içinde ödenecek borç, bir yıl içinde paraya dönecek varlıkla karşılanabilmelidir.
- Aynı gün geçen yılla kıyaslanır. Özkaynak kâr ve sermaye artırımıyla büyür, zarar ve temettüyle küçülür.
Örnek
Varlıkları aynı büyüklükte, finansmanı farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Toplam varlıklar | 2.000 Mn TL | 2.000 Mn TL |
| Finansal borçlar | 200 Mn TL | 1.200 Mn TL |
| Diğer yükümlülükler | 400 Mn TL | 300 Mn TL |
| Özkaynaklar | 1.400 Mn TL | 500 Mn TL |
Varlıkların değeri yüzde 20 düşerse (400 milyon TL) borçlar yerinde kalır, kayıp özkaynaktan çıkar. A’nın özkaynağı 1.000 milyon TL’ye iner; B’ninki 100 milyon TL’ye, yani beşte birine düşer. Borçla büyüyen bilanço iyi günde kârı, kötü günde zararı büyütür.
Dikkat
- Bilanço tek bir günün fotoğrafıdır. Dönem sonundan hemen önce kapatılıp ertesi gün yeniden alınan bir borç bilançoda görünmez.
- Varlıklar çoğunlukla maliyetinden, birikmiş amortismanı düşülerek gösterilir; gerçek piyasa değeri farklı olabilir. Yeniden değerleme ve enflasyon muhasebesi bu tutarları değiştirir.
- Şerefiye ve maddi olmayan varlıklar zor günde paraya çevrilemeyebilir; özkaynağın önemli kısmı bunlardan oluşuyorsa tampon göründüğünden incedir.
- Banka bilançosu dönen ve duran diye ayrılmaz: kredi bankanın varlığı, mevduat yükümlülüğüdür.
Finemar'da bu sayı
Finansallar sekmesinde Tablo Tipi seçicisinden Bilanço seçilince tablo açılır. Kalemler şirketin açıkladığı tablodaki adlarıyla, Dönen Varlıklar, Duran Varlıklar, Kısa Vadeli Yükümlülükler, Uzun Vadeli Yükümlülükler ve Özkaynaklar bölümleri altında gösterilir; tablo TOPLAM VARLIKLAR ve TOPLAM KAYNAKLAR satırlarıyla kapanır. Bilanço kalemleri bir günün tutarı olduğundan Kümülatif görünümde okunur.
Oranlarda bilanço kalemlerinin son dönemdeki değeri kullanılır: PD/DD ve özkaynak kârlılığında ana ortaklığa ait özkaynak, kaldıraç oranında toplam varlıklar ile özkaynak, net borçta finansal borçlar ile nakit ve finansal yatırımlar. Yeni bir dönem siteye yazılmadan önce varlık toplamının dönen ve duran varlıkların toplamına, kaynak toplamının yükümlülükler ile özkaynağın toplamına ve iki tarafın birbirine eşitliği denetlenir; bir kalem önceki dönemlere göre bin kat sapmışsa ya da dolu bir kalem boşalmışsa tablo yazılmaz, incelemeye ayrılır.
Bankaların, katılım bankalarının, finansal kiralama ve faktoring şirketlerinin ve sigorta şirketlerinin bilançosu kendi şablonlarıyla gösterilir; bu tablolar AKTİF TOPLAMI ve PASİF TOPLAMI satırlarıyla kapanır.
Derinlemesine
Denklik neden hep tutar
Muhasebede her işlem iki yere kaydedilir. Şirket bankadan 100 TL kredi alırsa kasası 100 TL artar, borcu da 100 TL artar; makine alırsa kasası azalır, makinesi artar. Kâr ettiğinde artan varlığın karşılığı özkaynakta birikir. Bu yüzden iki tarafın toplamı hiçbir zaman ayrışmaz; ayrışıyorsa tabloda bir veri hatası vardır.
Defter değeri ile piyasa değeri
Özkaynak, şirketin defterdeki net değeridir: varlıklar bugün defterdeki tutarından satılsa ve bütün borçlar ödense ortaklara kalacak para. Borsa ise şirketi gelecekte üreteceği kâra göre fiyatlar. İkisinin oranı PD/DD’dir; marka, müşteri ağı ve bilgi birikimi gibi bilançoya girmeyen değerler bu oranı 1’in üstüne taşır.
Öteki tablolarla bağı
Bilanço iki tarih arasında, gelir tablosu ve nakit akış tablosuyla köprülenir. Dönemin net kârı, dağıtılmayan kısmıyla özkaynağa eklenir. Nakit akış tablosunun dönem sonu nakdi, bilançodaki nakit ve nakit benzerleriyle aynı tutardır. Üç tablo birlikte okununca kârın nereden geldiği ve nereye gittiği izlenebilir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.