Wiki›Finansal Tablolar
Enflasyon Muhasebesi
Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon döneminde farklı tarihlerde kaydedilmiş tutarları TÜFE ile bilanço tarihinin satın alma gücüne getiren yöntemdir. Türkiye'de 2023 yıl sonu finansal tablolarından itibaren TMS 29 standardıyla uygulanmaya başlandı.
Ocak’ta 100 TL’ye alınan bir mal Aralık’ta 150 TL’ye satılmış olsun. Fiyatlar yıl içinde yüzde 50 arttıysa bu satıştan gerçek kâr çıkmamış, yalnız paranın değeri düşmüştür. Enflasyon muhasebesi, farklı tarihlerin tutarlarını aynı tarihin satın alma gücüne getirerek bu yanılsamayı düzeltir.
Nasıl işler
Türkiye’de TMS 29 (Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama) 2023 yıl sonu finansal tablolarından itibaren uygulanmaya başlandı. Standart, son üç yılın birikimli enflasyonu yüzde 100’e yaklaştığında ya da aştığında devreye girer. Düzeltme TÜFE ile yapılır:
- Parasal kalemler (nakit, alacak, borç) zaten bugünün parasıyla ifade edildiği için düzeltilmez.
- Parasal olmayan kalemler (stok, maddi duran varlık, özkaynak) edinildikleri tarihten bu yana TÜFE artışı oranında büyütülür.
- Gelir tablosu kalemleri gerçekleştikleri aydan dönem sonuna kadar endekslenir.
- Net parasal pozisyon kazancı ya da kaybı gelir tablosunda ayrı satırda gösterilir.
Önceki dönemin rakamları da bu dönemin parasına çevrilir; geçen yılın kârı, bu yılki raporun karşılaştırma sütununda daha büyük görünür.
Örnek
Yıllık enflasyonun yüzde 40 olduğu ve parasal kalemlerin yıl boyunca değişmediği basit bir durum:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Parasal varlıklar (nakit, alacak) | 500 Mn TL | 100 Mn TL |
| Parasal borçlar | 100 Mn TL | 500 Mn TL |
| Net parasal pozisyon | +400 Mn TL | −400 Mn TL |
| Parasal pozisyon sonucu | 160 Mn TL kayıp | 160 Mn TL kazanç |
A’nın nakdi satın alma gücünün yüzde 40’ını yitirir ve bu kayıp gider yazılır; borçlu B’nin borç yükü aynı oranda erir ve kazanç yazılır.
Neden önemli
- Tutarlar karşılaştırılabilir olur. Geçen yılın 100 TL’si bu yılın 100 TL’si değildir; düzeltme olmadan büyüme olduğundan yüksek görünür.
- Varlıklar güncel değere yaklaşır. Yıllar önce alınmış arsa ve tesisler tarihi maliyetiyle kalsaydı özkaynak gerçekte olduğundan küçük görünürdü.
- Kârın kaynağını ayırır. Net parasal pozisyon satırı, kârın ne kadarının işten, ne kadarının enflasyonun nakit ve borç üzerindeki etkisinden geldiğini gösterir.
Dikkat
- Düzeltilmiş ve düzeltilmemiş yıllar aynı grafikte yan yana konunca 2023 yıl sonunda görülen sert kırılma, işin kendisinden değil yöntem değişikliğinden gelir.
- Fonksiyonel para birimi dolar olan şirketler ve bazı finans kurumları bu düzeltmeyi uygulamaz; aynı sektördeki şirketler kıyaslanırken bu fark gözetilir.
- Net parasal pozisyon kazancı nakit girişi değildir; bu satırın büyük olduğu dönemde kâr ile nakit akışı birbirinden ayrışır.
Finemar'da bu sayı
Her dönemin sütunu, şirketin o dönem için açıkladığı tutarla, yani kendi döneminin parasıyla tutulur. Son 12 ay ve tek çeyrek gibi iki tarihi birleştiren hesaplarda, enflasyon muhasebesi uygulayan şirketin geçmiş tutarları önce TÜFE ile güncel dönemin parasına çevrilir. Şirketin bu düzeltmeyi uygulayıp uygulamadığı verinin kendisinden belirlenir; bilinmiyorsa çevirme yapılmaz.
Raporlamasını dolar bazında yapan şirketlerde ve bankalarda tutarlar olduğu gibi kullanılır. Kapsamlı Rapor’daki Reel Ciro Büyümesi, nominal büyümeyi ölçüm penceresinin gerçek TÜFE’siyle arındırır; Tarihsel PD/DD Dağılımı kartının bilgi notu da 2023 yıl sonrasındaki sert çarpan düşüşlerini enflasyon muhasebesine bağlar.
Derinlemesine
Kâr neden düşebilir
Enflasyon muhasebesi çoğu sanayi şirketinin kârını düşürür. Stokların endekslenmesi satışların maliyetini, maddi duran varlıkların endekslenmesi amortismanı büyütür; nakdi bol şirkette parasal pozisyon kaybı da gider yazılır. Borcu yüksek şirkette ise parasal pozisyon kazancı bu etkiyi kısmen dengeler.
Reel büyüme nasıl ölçülür
Nominal büyüme, (1 + nominal büyüme) ÷ (1 + enflasyon) − 1 formülüyle reel büyümeye çevrilir. Yüzde 60 nominal büyüme, yüzde 40 enflasyonda yaklaşık yüzde 14 reel büyümedir; iki oranı birbirinden çıkarmak (yüzde 20) gerçeği abartır. Finemar’ın reel büyüme hesapları da bu formülü kullanır.
Dolar bazlı bakıştan farkı
Enflasyon düzeltmesi tutarları TÜFE ile güncel paraya getirir, dolar bazlı bakış ise kurla çevirir. Kur enflasyondan hızlı ya da yavaş arttığında iki bakış farklı büyüme gösterir. Finemar’ın Finansallar sekmesindeki dolar görünümü her sütunu kendi dönem sonu kuruyla çevirir; bu görünüm enflasyon düzeltmesinin yerini tutmaz, ayrı bir bakıştır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.