Wiki›Finansal Tablolar
Özkaynaklar
Özkaynaklar, şirketin varlıklarından bütün borçları düşüldükten sonra ortaklara kalan kısımdır. Ortakların koyduğu sermaye ile şirkette bırakılan kârlardan oluşur; PD/DD ve özkaynak kârlılığı gibi oranların temelidir.
Bir evin değerinden üzerindeki kredi borcu düşüldüğünde kalan, ev sahibinin gerçekten sahip olduğu kısımdır. Şirketlerde bu kalana özkaynak denir: varlıklardan bütün borçlar çıkarıldığında ortaklara kalan pay.
Tablodaki yeri
Özkaynaklar bilançonun kaynaklar (pasif) tarafında, yükümlülüklerin altında yer alır. Tutarlar milyon TL:
Ödenmiş sermaye, ortakların şirkete koyduğu paradır. Geçmiş yıllar kârları, dağıtılmayıp şirkette bırakılan kârların birikimidir. Azınlık payları (kontrol gücü olmayan paylar), bağlı ortaklıklardaki diğer ortakların payıdır.
Nasıl hesaplanır
Bilanço denkliği gereği varlıklar her zaman yükümlülükler ile özkaynakların toplamına eşittir.
Örnek
Varlıkları aynı büyüklükte iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Toplam varlıklar | 1.000 Mn TL | 1.000 Mn TL |
| Toplam yükümlülükler | 400 Mn TL | 850 Mn TL |
| Özkaynaklar | 600 Mn TL | 150 Mn TL |
| Özkaynak oranı | yüzde 60 | yüzde 15 |
A varlıklarının yüzde 60’ını ortaklarının parasıyla, B yalnız yüzde 15’ini finanse ediyor. Varlıkların değeri yüzde 20 düşerse A’nın özkaynağı 400 milyon TL’ye iner; B’nin özkaynağı ise eksiye döner, borçlar varlıkları aşar.
Neden önemli
- Değerlemenin tabanıdır. PD/DD, piyasanın özkaynağa kaç kat değer biçtiğini gösterir; bankalarda temel ölçüdür.
- Kârlılığın paydasıdır. Özkaynak kârlılığı, ortakların şirkette bıraktığı her 1 TL’nin yılda ne kadar kâr ürettiğini ölçer.
- Borç taşıma gücünü gösterir. Özkaynak, varlıkların değer kaybına karşı yastıktır; borç özkaynağa göre büyüdükçe yastık incelir.
Dikkat
- Özkaynak defter değeridir; piyasa değeriyle ya da varlıkların bugünkü satış değeriyle aynı değildir.
- Azınlık payları toplam özkaynağın içindedir ama şirketin hissedarlarına ait değildir.
- Biriken zararlar özkaynağı eritir; özkaynağı eksiye düşen şirkette PD/DD ve özkaynak kârlılığı anlamını yitirir.
- Yeniden değerleme ve enflasyon düzeltmesi özkaynağı, şirketin nakdi değişmeden büyütebilir.
Finemar'da bu sayı
Özkaynak iki tanımla kullanılır. PD/DD ve özkaynak kârlılığında payda ana ortaklığa ait özkaynaktır; azınlık payları dışarıda kalır, çünkü kârlılıktaki net kâr da ana ortaklık payıdır. BIST Hisseler tablosundaki Özkaynak(Mn) sütunu ve Rasyo Analizi’ndeki Özkaynak Oranı da bu tutarla hesaplanır.
Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümündeki Finansal Kaldıraç kriteri ise borcu, azınlık payları dahil toplam özkaynakla kıyaslar. Özkaynak kârlılığında pay son 12 ayın net kârı, payda dönem sonundaki özkaynaktır. Özkaynağı sıfır ya da eksi olan şirkette PD/DD hesaplanmaz.
Derinlemesine
Özkaynak nasıl büyür
Dönem kârı özkaynağı büyütür; dağıtılan temettü ve geri alınan paylar küçültür, bedelli sermaye artırımı yeniden büyütür. Kârın şirkette kalan payı yüksek ve özkaynak kârlılığı istikrarlıysa özkaynak borç almadan büyür. Sürdürülebilir büyüme oranı bunun ölçüsüdür: özkaynak kârlılığı ile kârın şirkette kalan oranının çarpımı. Finemar’ın Kapsamlı Rapor’undaki Büyüme bölümü bu oranı, kârın yüzde 60’ının şirkette kaldığı varsayımıyla hesaplar.
Bedelli ve bedelsiz sermaye artırımı
Bedelli artırımda ortaklar şirkete yeni para koyar ve özkaynak büyür. Bedelsiz artırımda şirket yedeklerini ya da geçmiş kârlarını sermayeye çevirir; ödenmiş sermaye artar ama özkaynak toplamı değişmez, yalnız kalemler arasında yer değiştirir. Pay sayısı arttığı için hisse başına değerler bölünür.
Ödenmiş sermaye ve pay sayısı
Borsa İstanbul’da payların nominal değeri genellikle 1 TL olduğu için ödenmiş sermaye tutarı pay sayısını da verir. Finemar piyasa değerini bu eşitlikten kurar; bilançodaki sermaye satırı yoksa ya da KAP’taki şirket künyesinde yazan ödenmiş sermayeden on kattan fazla ayrışıyorsa künyedeki tutarı kullanır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.