Wiki›Temettü ve Sermaye İşlemleri
Bedelli Sermaye Artırımı
Bedelli sermaye artırımı, şirketin yeni pay çıkarıp karşılığında para toplamasıdır. Mevcut ortaklar rüçhan hakkıyla yeni payları önceden belirlenen fiyattan alma önceliğine sahiptir. Şirkete taze para girer, pay sayısı artar.
Bir apartmanın ortakları binaya kat çıkmaya karar verdiğinde, yeni dairelere önce kendileri belirlenmiş bir bedelle sahip olma hakkına sahiptir. Bedelli sermaye artırımında da şirket yeni pay çıkarır ve bu payları önce mevcut ortaklara, piyasa fiyatının altında kalabilen sabit bir fiyattan sunar. Bu önceliğin adı rüçhan hakkıdır.
Nasıl hesaplanır
Yeni paylar piyasa fiyatından ucuza verildiği için hak kullanım günü hissenin teorik fiyatı düşer. Teorik fiyat, eski ve yeni payların toplam değerinin toplam pay sayısına bölünmesidir:
10 TL’de kapanan hissede yüzde 50 bedelli, pay başına 1 TL rüçhan fiyatıyla yapılırsa 100 payı olan ortak için (TL):
1.050 TL 150 paya bölününce teorik fiyat 7 TL olur. Rüçhan hakkının teorik değeri, teorik fiyat ile rüçhan fiyatı arasındaki fark kadardır: yeni pay başına 6 TL.
Örnek
Aynı ortağın hakkını kullandığı ve kullanmadığı iki durum:
| Hakkını kullanan | Hakkını kullanmayan | |
|---|---|---|
| Ek ödeme | 50 TL | 0 TL |
| Pay sayısı | 150 | 100 |
| Payların değeri (7 TL’den) | 1.050 TL | 700 TL |
Hakkını kullanan ortak 50 TL ek ödemeyle 1.050 TL’lik paya sahip olur; ödediği parayı düşünce başladığı yerdedir. Hakkını kullanmayan ortağın payları 700 TL’ye iner. Haklarını süresi içinde borsada devrederse 50 yeni paya karşılık gelen haklar için yaklaşık 300 TL alır ve yine 1.000 TL’ye ulaşır; ne kullanır ne devrederse 300 TL’lik değeri kaybeder.
Nasıl yorumlanır
- Asıl soru paranın nereye gideceğidir. Yeni yatırım, borç kapatma ya da işletme sermayesi; kullanım yeri izahname ve KAP ilanında yazar.
- Borç ödemek için yapılan artırım nakit sıkıntısına işaret edebilir; yatırım için yapılanda yatırımın getirisi belirleyicidir.
- Pay sayısı arttığı için hisse başına kâr seyrelir. Toplanan paranın getirisi bu seyrelmeyi karşılamazsa ortaklar açısından değer azalır.
- Rüçhan fiyatı piyasa fiyatına yaklaştıkça fiyat düzeltmesi küçülür; nominal değerden yapılan artırımda düzeltme büyüktür.
Dikkat
- Rüçhan hakkı süresi içinde kullanılmaz ya da devredilmezse değeri kaybolur.
- Teorik fiyat bir hesaptır; hak kullanım günü piyasa fiyatı ondan farklı oluşabilir.
- Düzeltilmemiş grafikte hak kullanım günü fiyat sert düşmüş görünür.
Finemar'da bu sayı
Finemar fiyat serilerini bölünme ve bedelsizde otomatik düzeltir; düzeltme, fiyatın tek günde üçte birden fazla düştüğü ve yeni seviyenin sonraki kapanışlarda korunduğu günde devreye girer. Bedelli artırımın teorik fiyat düşüşü çoğunlukla bu eşiğin altında kaldığı için fiyat serisinde ayrıca düzeltilmez: hak kullanım günü fiyat grafiğinde ve getiri hesaplarında olağan bir fiyat düşüşü gibi yer alır. Temettü düzeltilmiş getiri serisi de yalnız nakit temettüyü hesaba katar, rüçhan hakkının değerini içermez.
Derinlemesine
Rüçhan hakkı kuponları
Rüçhan hakkı kullanım süresi boyunca haklar borsada ayrı bir kodla işlem görür. Hakkını kullanmak istemeyen ortak kuponlarını devreder, artırıma katılmak isteyen başka bir yatırımcı da bu kuponları alıp yeni pay alma hakkı kazanır. Kupon fiyatı çoğunlukla teorik değerinin etrafında oluşur ama süre sonuna doğru sapmalar görülebilir.
Kalan payların borsada satışı
Süre sonunda kullanılmayan haklara karşılık gelen paylar genellikle borsada birincil piyasa işlemiyle yatırımcılara sunulur. Bu satış rüçhan fiyatından ya da ondan yüksek bir fiyattan yapılır; şirkete giren toplam para buna göre değişir.
Tahsisli artırım
Şirket mevcut ortakların rüçhan hakkını kısıtlayıp yeni payları belirli bir yatırımcıya da satabilir. Bu durumda fiyat düzeltmesi yapılmaz, çünkü paylar piyasa fiyatına yakın bir bedelle verilir; buna karşın mevcut ortakların şirketteki payı küçülür. Tahsis edilen fiyatın piyasa fiyatına göre konumu, mevcut ortakların aleyhine bir seyrelme olup olmadığını gösterir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.