Wiki›Temettü ve Sermaye İşlemleri
Bedelsiz Sermaye Artırımı
Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin özkaynağındaki yedek ve kârları sermayeye ekleyip ortaklarına karşılıksız yeni pay vermesidir. Pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer; şirketin değeri ve yatırımcının elindeki toplam değer değişmez.
Bir pasta sekiz yerine on altı dilime bölündüğünde dilimler küçülür ama pasta büyümez. Bedelsiz sermaye artırımı da şirketi daha çok paya böler: ortakların pay sayısı artar, her payın fiyatı aynı oranda düşer.
Nasıl hesaplanır
Bedelsiz oranı, verilen yeni pay sayısının mevcut pay sayısına oranıdır. Yüzde 100 bedelsizde her paya bir yeni pay verilir. Hak kullanım günü baz fiyat bu orana göre düzeltilir:
10 TL’de kapanan hissede yüzde 100 bedelsizin hak kullanım günü etkisi (TL):
Şirkete para girmez. Özkaynağın içindeki yedekler, geçmiş yıl kârları ya da enflasyon düzeltme farkları ödenmiş sermaye kalemine aktarılır; özkaynak toplamı aynı kalır.
Örnek
100 payı olan yatırımcı, yüzde 100 bedelsizden önce ve sonra:
| Bedelsiz öncesi | Bedelsiz sonrası | |
|---|---|---|
| Pay sayısı | 100 | 200 |
| Pay fiyatı | 10 TL | 5 TL |
| Toplam değer | 1.000 TL | 1.000 TL |
Şirket tarafında da yalnız pay sayısı değişir. Net kârı 50 Mn TL, pay sayısı 100 Mn olan şirketin hisse başına kârı 0,50 TL’den 0,25 TL’ye iner; fiyat da yarıya indiği için F/K oranı aynı kalır.
Nasıl yorumlanır
- Bedelsiz kendi başına değer yaratmaz. Ortakların şirketteki payı ve toplam değer aynıdır.
- Kaynağı bilgi verir. Geçmiş kârlardan yapılan bedelsiz, kârın şirkette kalıcı olarak sermayeye bağlandığını gösterir; enflasyon düzeltme farklarından yapılan ise muhasebe kaydıdır.
- Pay fiyatı düşer, işlem kolaylaşabilir. Düşük fiyat daha çok yatırımcının işlem yapmasını sağlayabilir ama şirketin değerini değiştirmez.
- Hisse başına göstergeler düzeltilmeden karşılaştırılamaz. Hisse başına kâr, pay başına temettü ve eski fiyatlar bedelsiz oranına göre çevrilir.
Dikkat
- Düzeltilmemiş grafikte hak kullanım günü fiyat çöküş gibi görünür.
- Bedelsizden önce yazılmış analist hedefleri eski pay birimindedir; aynı oranla çevrilmeden bugünkü fiyatla kıyaslanırsa potansiyel olduğundan büyük çıkar.
- Bedelsiz duyurusuna verilen fiyat tepkisi şirketin değerindeki bir değişikliğe dayanmaz.
Finemar'da bu sayı
Fiyat serisi okunurken bedelsiz ve bölünme, fiyatın tek günde üçte birden fazla düştüğü ve yeni seviyenin sonraki kapanışlarda korunduğu günde saptanır. O günden önceki bütün fiyatlar aynı oranla bölünür, işlem hacmi aynı oranla çarpılır, güncel fiyat değişmez; kurumsal işlem kayıtlarında olayın oranı ve tarihi varsa ve fiyat hareketiyle tutarlıysa onlar kullanılır. Düzeltme geçmiş çarpanlara da yansır: piyasa değeri düzeltilmiş kapanış ile güncel ödenmiş sermayenin çarpımı olarak kurulduğu için, düzeltilen bedelsizden önceki dönemlerin F/K ve PD/DD’si bugünkü ölçekle hesaplanır. Bedelsizden önce yayımlanmış analist hedefleri ve öneri fiyatları bugünün pay birimine çevrilir. Temettü Radarı’ndaki Düzenli Temettü Artıran Hisseler listesi, bulunduğu yıllarda bugünkü pay birimine çevrilmiş pay başına tutarı karşılaştırır.
Derinlemesine
Bedelsizin kaynakları
Bedelsiz artırım iç kaynaklardan yapılır: geçmiş yıl kârları, olağanüstü yedekler, sermaye düzeltmesi olumlu farkları ya da yeniden değerleme fonları. Kâr payının nakit yerine pay olarak dağıtılması da bir tür bedelsizdir; bu durumda o yılın dağıtılabilir kârı sermayeye eklenir. Kaynağın ne olduğu genel kurul ya da yönetim kurulu kararında ve KAP ilanında yazar.
Kayıtlı sermaye tavanı
Kayıtlı sermaye sistemindeki şirket, yönetim kurulu kararıyla sermayesini ancak esas sözleşmedeki tavana kadar artırabilir. Yüksek oranlı bir bedelsiz için tavan yetmiyorsa önce tavanın yükseltilmesi gerekir. Artırım ayrıca SPK onayına bağlıdır; duyuru ile hak kullanım günü arasında haftalar ya da aylar geçebilir.
Eski verileri bugünkü pay birimine çevirmek
Yüzde 100 bedelsizden önce pay başına 2 TL temettü dağıtmış şirketin bu ödemesi bugünkü pay birimiyle 1 TL’ye karşılık gelir. Aynı çevirme hisse başına kâra, eski fiyatlara ve hedef fiyatlara uygulanır. Birden fazla bedelsiz yapmış şirkette katsayılar çarpılarak birikir: iki kez yüzde 100 bedelsiz, eski verilerin dörde bölünmesi demektir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.