Wiki›Temettü ve Sermaye İşlemleri
Hak Kullanım Tarihi
Hak kullanım tarihi, hissenin temettü ya da bedelsiz pay hakkından ayrılmış olarak işlem görmeye başladığı gündür. O gün borsa fiyatı dağıtılan hakkın değeri kadar düşürerek açar; hakkı, bir önceki işlem günü kapanışında hisseyi elinde tutan alır.
Temettü ya da bedelsiz pay, belli bir günün sonunda hisseyi kimin elinde tuttuğuna göre dağıtılır. Hak kullanım tarihi, hissenin bu haktan ayrılmış olarak işlem görmeye başladığı gündür: o gün alan yatırımcı hakkı almaz, fiyat da buna göre düşürülerek açılır.
Nasıl hesaplanır
Hak kullanım günü borsa hissenin baz fiyatını dağıtılan hakkın değeri kadar düzeltir. Nakit temettüde pay başına brüt tutar düşülür:
Bedelsizde fiyat, artan pay sayısına göre bölünür:
100 TL’de kapanan ve pay başına 4 TL brüt temettü dağıtan hissede hak kullanım günü (TL):
Örnek
Biri hak kullanımdan önceki gün, öteki hak kullanım günü alan iki yatırımcı:
| Önceki gün alan | Hak kullanım günü alan | |
|---|---|---|
| Alış fiyatı | 100 TL | 96 TL |
| Temettü hakkı | 4 TL brüt | Yok |
| Hisse ve temettünün toplamı | 100 TL | 96 TL |
İkisi de ödediği değerin karşılığını alır; önceki gün alanın 4 TL’sinden ayrıca stopaj kesilir. Hak kullanımdan hemen önce hisse almak, fiyat aynı tutarda düştüğü için kendi başına kazanç sağlamaz.
Nasıl yorumlanır
- Hak kullanım günündeki düşüş değer kaybı değildir. Değerin bir kısmı nakde (temettü) ya da yeni paylara (bedelsiz) geçmiştir.
- Hakkı kimin aldığı takasa bağlıdır. Hak kullanım tarihinden önceki işlem günü kapanışında hisseyi tutan hak sahibi olur; ödeme takas süresi yüzünden birkaç iş günü sonra yapılır.
- Grafikteki boşluk teknik bir kırılım sayılmaz. Düzeltilmemiş grafikte hak kullanım günü fiyat bir basamak aşağıda açılır.
- Getiri düzeltilmiş fiyatla hesaplanır. Düzeltilmemiş seride temettü ödeyen hissenin getirisi düşük, bedelsiz yapanınki çöküş gibi görünür.
Dikkat
- Hak kullanım, hak sahipliği ve ödeme tarihleri farklı günlerdir; KAP ilanında üçü ayrı yazılır.
- Fiyat brüt tutarla düzeltilir, yatırımcının eline geçen ise stopaj sonrası net tutardır.
- Kaynaklar fiyat geçmişini farklı düzeltebilir; aynı hissenin getirisi bu yüzden iki yerde farklı çıkar.
Finemar'da bu sayı
Hisse fiyat grafiklerindeki kapanış temettü için düzeltilmez; temettünün hak kullanım günü grafikte bir düşüş olarak görülür. Bölünme ve bedelsiz düzeltmesi, fiyatın tek günde üçte birden fazla düştüğü ve yeni seviyenin sonraki günlerde kalıcı olduğu yerde devreye girer: o günden önceki bütün fiyatlar aynı oranla bölünür, güncel fiyat değişmez. Getiri hesaplayan modeller, Portföy Optimizatörü ve Etki Analizi için ayrıca temettü düzeltilmiş bir seri kurulur: her hak kullanım gününden önceki fiyatlar, 1’den net temettünün hak kullanım öncesi son kapanışa oranı çıkarılarak bulunan katsayıyla çarpılır. Stopaj sonrası net tutar kullanılır, aynı gün ödenen taksitler toplanır. Strateji Stüdyosu’nun geriye dönük testinde pozisyon hak kullanım gününde açıksa temettü getiriye eklenir.
Derinlemesine
Hak kullanım, hak sahipliği, ödeme
Borsada alınan hissenin takası işlem gününden birkaç iş günü sonra tamamlanır. Bu yüzden şirketin ortak listesini çıkardığı hak sahipliği tarihi ile hissenin haksız işlem görmeye başladığı hak kullanım tarihi arasında takas süresi kadar fark vardır. Ödeme, hak sahipliği belirlendikten sonra yapılır. Yatırımcı için belirleyici olan hak kullanım tarihidir: o günden önceki işlem gününün kapanışında hisse elde olmalıdır.
Temettü düzeltilmiş fiyat serisi
Getiri hesaplayan veri sağlayıcıları, temettünün fiyatta yarattığı düşüşü geçmiş fiyatları küçülterek giderir. Örnekteki hissede katsayı 96 ÷ 100 = 0,96 olur ve hak kullanımdan önceki bütün kapanışlar 0,96 ile çarpılır. Geçmişte 100 TL görünen kapanış düzeltilmiş seride 96 TL olur, hak kullanım günündeki basamak kaybolur. Böylece seriden hesaplanan getiri, temettünün yeniden hisseye yatırıldığı durumdaki toplam getiriye eşitlenir.
Taksitli ve yıl içinde tekrarlanan ödemeler
Temettüsünü taksitle ödeyen şirkette her taksitin kendi hak kullanım günü vardır ve fiyat her seferinde o taksidin tutarı kadar düzeltilir. Aynı gün iki ayrı ödeme hakkı doğuyorsa, düzeltme iki tutarın toplamıyla tek seferde yapılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.