Wiki›Risk, Getiri ve İstatistik
Getiri
Getiri, bir yatırımın dönem içindeki değer değişiminin başlangıç değerine oranıdır. Basit, logaritmik ve yıllıklandırılmış biçimleri vardır; farklı uzunluktaki dönemler ancak aynı yöntemle hesaplandığında yan yana konabilir.
100 TL’ye alınan bir hisse bir yıl sonra 120 TL’ye çıkmışsa yatırım yüzde 20 büyümüştür. Getiri bu büyümenin başlangıçtaki tutara oranıdır ve hisseden, fondan ya da bütün bir portföyden aynı yolla ölçülür.
Nasıl hesaplanır
Basit getiri yüzde olarak okunur; dönem içinde temettü alındıysa paya eklenir ve sonuç toplam getiri olur. Logaritmik getiri ardışık dönemler boyunca toplanabilir, küçük hareketlerde basit getiriye çok yakındır. Yıllık getiride n yıl sayısıdır; altı aylık bir getiride n yarımdır ve getiri yıla büyütülür.
Örnek
Aynı fiyattan başlayan iki hisse:
| Hisse A | Hisse B | |
|---|---|---|
| Dönem başı fiyatı | 100 TL | 100 TL |
| Dönem sonu fiyatı | 150 TL | 120 TL |
| Süre | 2 yıl | 6 ay |
| Toplam getiri | yüzde 50 | yüzde 20 |
| Yıllık getiri | yaklaşık yüzde 22,5 | yüzde 44 |
Toplam getiride A, yıllık getiride B önde görünür. B’nin yüzde 44’ü, ilk altı ayın hızının ikinci altı ayda da süreceğini varsayar; kısa dönemi yıla büyütmek iyimser bir tablo çizer.
Basit getiriler toplanmaz. 100 TL’lik hisse bir gün yüzde 10 yükselip ertesi gün yüzde 10 düşerse 99 TL’ye iner; basit getirilerin toplamı sıfırdır ama yatırım yüzde 1 kaybetmiştir. Logaritmik getiriler (0,095 ve −0,105) toplanınca bu kayıp doğru çıkar.
Nasıl yorumlanır
- Getiri dönemiyle birlikte okunur. Yüzde 30’luk getiri bir ayda da beş yılda da gelmiş olabilir.
- Fiyat getirisi temettüyü içermez. Yüksek temettü dağıtan hissede yatırımcının eline geçeni olduğundan düşük gösterir.
- Getiri tek başına yetmez. Aynı getiriye hangi dalgalanmayla ve hangi düşüşlerle ulaşıldığı ayrıca okunur.
Dikkat
- Bedelsiz sermaye artırımı ve bölünme fiyatı tek günde düşürür; geçmiş fiyatlar düzeltilmemişse bu düşüş sahte bir kayıp gibi görünür.
- Yüzde 50 kaybeden bir yatırımın başa dönmesi için yüzde 100 kazanması gerekir.
- Nominal getiri enflasyonu da içerir; yüksek görünen getiri satın alma gücünde kayıp olabilir.
- Başlangıç tarihi sonucu belirler: dipten başlatılan hesap aynı hisseyi parlak, tepeden başlatılan hesap kötü gösterir.
Finemar'da bu sayı
BIST Hisseler tablosundaki Günlük(%), Haftalık(%), Aylık(%), 3 Aylık(%), 6 Aylık(%) ve Yıllık(%) sütunları kapanış fiyatlarından basit getiri olarak hesaplanır. Dönemler işlem günüyle sayılır: sırasıyla 1, 5, 21, 63, 126 ve 252 işlem günü. Fiyatı bir günde üçte birden fazla düşüren hareket bölünme ya da bedelsiz sayılır ve önceki fiyatlar aynı oranda düzeltilir; temettü getiriye eklenmez. Günlük değişim yüzde 11’den büyükse veri hatası sayılıp boş bırakılır. Fonlar sayfasının Fon Listesi’nde getiri takvim günüyle hesaplanır (1, 7, 30, 90, 180 ve 365 gün); 3 Yıllık ve 5 Yıllık sütunları yıllıklandırılmaz, dönemin toplam getirisidir. Hisse sayfasındaki Kapsamlı Rapor’da Geçmiş Performans bölümünün beşinci kriteri ise son 252 işlem gününün getirisini temettüye göre düzeltilmiş fiyattan, yani toplam getiri olarak hesaplar.
Derinlemesine
Zamanda toplamak, portföyde ortalamak
Logaritmik getiri zaman ekseninde toplanır: bir yılın günlük log getirilerinin toplamı yıllık log getiriyi verir. Basit getiri ise varlıklar arasında doğrusal çalışır: yüzde 60’ı A’da, yüzde 40’ı B’de duran bir portföyün getirisi, iki getirinin bu ağırlıklarla ortalamasıdır. Bu yüzden zaman serisi hesaplarında log getiri, portföy hesaplarında basit getiri tercih edilir.
Aritmetik ve geometrik ortalama
Bir yıl yüzde 50 kazanıp ertesi yıl yüzde 50 kaybeden yatırımın yıllık getirilerinin aritmetik ortalaması sıfırdır, ama 100 TL 75 TL’ye inmiştir. Geometrik ortalama, yani yıllık bileşik getiri, bu kaybı doğru gösterir: yaklaşık eksi yüzde 13,4. Dalgalanma büyüdükçe iki ortalama arasındaki fark açılır.
Fiyat getirisi ve toplam getiri
Toplam getiri, dağıtılan temettünün aynı hisseye yeniden yatırıldığını varsayar. Bunun için geçmiş fiyatlar her temettüde dağıtılan tutar oranında aşağı çekilir; düzeltilmiş fiyat serisinden hesaplanan getiri temettüyü kendiliğinden içerir. Endeks getirileri çoğu zaman fiyat endeksinden hesaplandığı için bir hissenin toplam getirisini bir endeksin fiyat getirisiyle kıyaslamak hisseyi biraz avantajlı gösterir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.