Wiki›Risk, Getiri ve İstatistik
Beta
Beta, bir hissenin piyasa geneline, çoğunlukla bir endekse ne kadar duyarlı olduğunu ölçer. Betası 1,5 olan hisse, endeks yüzde 1 hareket ettiğinde ortalamada yüzde 1,5 hareket etmiştir; beta yalnız endeksle ortak hareketi ölçer, şirkete özgü riski göstermez.
Borsa bir günde yüzde 2 düştüğünde bazı hisseler yüzde 4 düşer, bazıları neredeyse kıpırdamaz. Beta bu tepkinin ortalama büyüklüğünü ölçer: endeks yüzde 1 hareket ettiğinde hissenin kaç yüzde hareket etmeye eğilimli olduğunu.
Nasıl hesaplanır
Beta, hissenin getirilerini endeksin getirilerine karşı çizen dağılım grafiğindeki regresyon doğrusunun eğimidir. İkinci yazım betanın iki parçasını ayırır: hissenin endeksle ne kadar birlikte hareket ettiği (korelasyon) ve endekse göre ne kadar oynak olduğu. Endeksin kendi betası tanım gereği 1’dir.
Örnek
Volatilitesi aynı iki hisse, endeksin yıllık volatilitesi yüzde 25 iken:
| Hisse A | Hisse B | |
|---|---|---|
| Endeksle korelasyon | 0,8 | 0,4 |
| Yıllık volatilite | yüzde 50 | yüzde 50 |
| Beta | 0,8 × 50 ÷ 25 = 1,6 | 0,4 × 50 ÷ 25 = 0,8 |
İki hisse aynı ölçüde oynaktır ama endeks yüzde 10 düştüğünde A ortalamada yüzde 16, B yüzde 8 düşmeye eğilimlidir. B’nin dalgalanmasının büyük kısmı endeksten bağımsız, şirkete özgü nedenlerden gelir; düşük betası onu daha az riskli yapmaz, riskinin kaynağını farklı kılar.
Nasıl yorumlanır
- Beta 1, hissenin endeksle aynı ölçüde hareket ettiğini gösterir.
- 1’in üstü endeksten sert, 1’in altı daha sakin tepki demektir; yükselişte de düşüşte de geçerlidir.
- Sıfıra yakın beta, endeksle bağın zayıf olduğunu anlatır; hisse kendi haberleriyle hareket ediyordur.
- Eksi beta endeksin tersine hareketi gösterir; hisse senetlerinde seyrek, bazı emtialarda dönem dönem görülür.
Dikkat
- Beta geçmiş bir pencereden hesaplanır. Şirketin iş yapısı ya da borç yükü değişirse beta da değişir.
- Düşük beta düşük risk demek değildir: şirkete özgü dalgalanma betaya girmez.
- Pencere ve veri sıklığı sonucu oynatır. Günlük, haftalık ve aylık getirilerle hesaplanan betalar farklı çıkabilir; seyrek işlem gören hissede günlük veri betayı olduğundan düşük gösterir.
- TL ve dolar cinsinden hesaplanan betalar aynı değildir; kur hareketi iki taraftaki getirileri farklı etkiler.
Finemar'da bu sayı
Hisse sayfasındaki Kapsamlı Rapor‘da Geçmiş Performans bölümünün beşinci kriteri, son 252 işlem gününün günlük logaritmik getirileriyle hissenin XU100’e betasını hesaplar ve Jensen Alpha değerini bu betayla bulur. Etki Analizi‘nin Risk Profili kartındaki XU100 betası ise hisse getirisinin XU100 getirisine regresyonundan gelir ve sekmenin Parametre Değiştir penceresinde seçilen para birimi, frekans ve pencereyi kullanır (varsayılan: dolar, haftalık, 3 yıl). Aynı sekmenin Faktör Modeli dövizden emtiaya diğer faktörlerin betalarını, Dinamik & Emsal yükselen ve düşen piyasadaki betayı ve betanın zaman içindeki seyrini gösterir. Emtia & Döviz varlık sayfasındaki BIST ile İlişki kartı yönü tersine çevirir: son bir yılın günlük logaritmik getirileriyle, varlık yüzde 1 arttığında BIST 100’ün ortalamada ne kadar hareket ettiğini verir.
Derinlemesine
Jensen alfası
Beta, hissenin endeksten beklenen getirisini bulmaya da yarar. Gerçekleşen getirinin bu beklentiyi aşan kısmı Jensen alfasıdır:
Betası 1,5 olan bir hisse, endeks risksiz getirinin 10 puan üstünde kazandırdığında 15 puan fazla kazandırmışsa alfası sıfırdır; kazancı yalnız aldığı piyasa riskinin karşılığıdır. Kapsamlı Rapor bu hesapta risksiz getiri yerine enflasyonu kullanır.
Sistematik ve şirkete özgü risk
Bir hissenin toplam varyansı iki parçaya ayrılır: beta karesi çarpı endeks varyansı (sistematik kısım) ve kalan şirkete özgü kısım. Sistematik kısmın toplama oranı regresyonun R² değeridir. Çok sayıda hisseye dağılmış bir portföyde şirkete özgü dalgalanmalar birbirini dengeler, geriye ağırlıkla beta kaynaklı risk kalır.
Yükselişte ve düşüşte farklı beta
Bazı hisseler endeks yükselirken ona yakın, düşerken daha sert tepki verir. Tek bir beta bu asimetriyi ortalamada kaybeder. Yükselen ve düşen günler ayrı ayrı ele alınıp iki beta hesaplandığında, hissenin kötü günlerde endeksten ne kadar fazla etkilendiği görülür.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.