Wiki›Risk, Getiri ve İstatistik
Çeşitlendirme
Çeşitlendirme, parayı birlikte hareket etmeyen varlıklara dağıtarak portföyün dalgalanmasını tek tek varlıkların dalgalanmasının altına çekmektir. Kazancı hisse sayısı değil, hisselerin birbirine ne kadar az bağlı olduğu belirler.
Şemsiye satan bir dükkânla dondurma satan bir dükkânın ortağı, havanın her halinde dükkânlardan birinden kazanır. İki dükkânın kârı ayrı ayrı inip çıksa da toplamı daha sakin seyreder. Portföyde de hisseler aynı anda düşmedikçe birinin kaybı ötekinin kazancıyla kısmen dengelenir.
Nasıl hesaplanır
Portföyün oynaklığı, hisselerin oynaklıklarının ağırlıklı ortalaması değildir; hisseler birlikte hareket etmedikçe ondan düşüktür. Çeşitlendirmenin ne kadar işlediği iki ölçüyle okunur:
Çeşitlendirme oranı 1 ise hisseler tam olarak birlikte hareket ediyordur ve dağıtmak riski hiç azaltmamıştır; oran büyüdükçe kazanç artar. Etkin hisse sayısı paranın kaç hisseye gerçekten yayıldığını söyler: dört hisseye eşit dağıtılan para 4, yüzde 70’i tek hisseye, kalanı üç hisseye eşit giden para yaklaşık 1,9 eder.
Örnek
Yıllık oynaklığı yüzde 30 olan iki hisseye para yarı yarıya bölünür. Sonucu yalnız iki hissenin birbirine bağlılığı değiştirir:
| Korelasyon | Portföyün oynaklığı | Çeşitlendirme oranı |
|---|---|---|
| 1 | Yüzde 30 | 1,00 |
| 0,5 | Yüzde 26 | 1,15 |
| 0 | Yüzde 21,2 | 1,41 |
Korelasyon 1 iken iki hisse tek hisse gibi davranır. Korelasyon sıfıra indiğinde aynı paranın dalgalanması yaklaşık yüzde 30 azalır; beklenen getiri ise değişmez, çünkü o iki hissenin getirilerinin ortalamasıdır.
Nasıl yorumlanır
- Hisse sayısı tek başına ölçü değildir. Aynı sektörden on banka hissesi, farklı işlerden üç hisseden daha az çeşitlendirme sağlayabilir.
- Ağırlık ile risk payı ayrı şeylerdir. Oynak bir hisse küçük ağırlıkla da portföy riskinin büyük kısmını taşıyabilir.
- Ortak etkenler dağıtılamaz. Piyasanın tamamını düşüren bir gelişme her hisseyi birlikte etkiler; çeşitlendirme yalnız şirkete özgü riski azaltır.
Dikkat
- Korelasyon sakin dönemlerde ölçülür, sert düşüşlerde yükselir. Normal zamanda yüzde 21 görünen dalgalanma bir kriz haftasında yüzde 30’a yaklaşabilir.
- Çok sayıda küçük pozisyon izlemeyi zorlaştırır ve işlem maliyetini artırır; belirli bir sayıdan sonra ek hissenin riski azaltma katkısı çok küçülür.
- Geçmiş korelasyon seçilen pencereye göre değişir; bir yıllık veriyle hesaplanan ilişki üç yıllık veriyle farklı çıkabilir.
Finemar'da bu sayı
Portföy Optimizatörü’nün varsayılan yöntemi Max-Çeşitlendirme’dir: ağırlıklar çeşitlendirme oranını en yükseğe çıkaracak biçimde seçilir, hiçbiri eksiye inmez. Öneri sekmesinde Risk katkısı tablosu her hissenin ağırlığını, marjinal riskini ve portföy riskindeki payını verir; tablonun altında yukarıdaki formüllerle hesaplanan etkin hisse sayısı ve çeşitlenme oranı yazar.
Aynı sayfadaki Portföy Faktör Maruziyeti kartında (hisseler elle seçildiyse Seçimin Faktör Maruziyeti) Etkin bahis sayısı, aynı fikri hisseler yerine ortak etkenlere uygular: portföy oynaklığı faktörlerin katkılarına bölünür ve bu katkıların ne kadar dağınık olduğu tek sayıya çevrilir. Sayı 2’nin altındaysa risk tek bir etkene yığılmıştır. Hisselerin yüzde 80’i ya da fazlası baskın faktöre aynı yönde bağlıysa kartta yoğunlaşma uyarısı çıkar; aynı uyarı Portföy sayfasında tek satır olarak da görünür.
Derinlemesine
Dağıtılabilen ve dağıtılamayan risk
Her hissenin dalgalanması iki parçadan oluşur: bütün piyasayı birlikte etkileyen sistematik risk ve şirkete özgü risk. Eşit ağırlıklı bir portföyde hisse sayısı arttıkça şirkete özgü parça erir, sistematik parça kalır. Oynaklığı yüzde 30, aralarındaki ortalama korelasyon 0,3 olan hisselerle portföy oynaklığı tek hissede yüzde 30, beş hissede yaklaşık yüzde 20, yirmi hissede yaklaşık yüzde 17,4’tür ve yüzde 16,4’ün altına hiç inmez.
Etkin bahis sayısı
Hisse ağırlıkları eşit dağılsa da hisseler aynı etkene bağlıysa portföy aslında tek bir bahis taşır. Etkin bahis sayısı, risk katkılarının ne kadar dağınık olduğunu ölçen Herfindahl endeksinin tersidir: risk iki etken arasında eşit bölünmüşse 2, neredeyse tamamı tek etkendeyse 1’e yakın çıkar.
En çok çeşitlendiren portföy
Max-Çeşitlendirme yöntemi beklenen getiri tahmini kullanmaz; yalnız oynaklıklara ve korelasyonlara bakar. Getiri tahminleri oynaklık tahminlerinden çok daha gürültülü olduğu için bu, tahmin hatasına karşı daha dayanıklı bir yoldur. Bedeli, getirisi yüksek beklenen bir hisseye özel bir pay ayırmamasıdır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.