Wiki›Risk, Getiri ve İstatistik
Reel Getiri
Reel getiri, nominal getirinin aynı dönemin enflasyonundan arındırılmış halidir ve yatırımın satın alma gücünü ne kadar artırdığını gösterir. Yüksek enflasyonda nominal kazanç büyük görünse bile reel getiri sıfıra yakın ya da eksi olabilir.
Bir yılda birikimi yüzde 40 büyüyen biri, aynı yıl fiyatlar da yüzde 40 arttıysa bir yıl önce alabildiğinden fazlasını alamaz. Reel getiri, nominal kazancın fiyat artışını aşan kısmını ölçer: yatırımın gerçekte kaç sepet daha fazla mal ve hizmete dönüştüğünü.
Nasıl hesaplanır
Bu eşitlik Fisher denklemi olarak bilinir. Nominal getiri ile enflasyon aynı dönemi kapsamalıdır: yıllık getiri yıllık enflasyonla, üç yıllık bileşik büyüme aynı üç yılın yıllık ortalama enflasyonuyla arındırılır. Kısa yol olan “nominal getiri eksi enflasyon” düşük enflasyonda iyi bir yaklaşımdır, yüksek enflasyonda reel getiriyi olduğundan büyük gösterir.
Örnek
Aynı yıl yüzde 40 enflasyon yaşanırken iki yatırım:
| Yatırım A | Yatırım B | |
|---|---|---|
| Nominal getiri | yüzde 60 | yüzde 30 |
| Enflasyon | yüzde 40 | yüzde 40 |
| Kısa yoldan fark | yüzde 20 | eksi yüzde 10 |
| Reel getiri | yaklaşık yüzde 14,3 | yaklaşık eksi yüzde 7,1 |
Yıl başında 100 TL’ye alınan sepet yıl sonunda 140 TL olmuştur. A’nın 160 TL’si bu sepetten 160 ÷ 140, yani yaklaşık 1,143 tane alır: alım gücü yüzde 14,3 artmıştır. B’nin 130 TL’si sepetin ancak yüzde 92,9’unu karşılar. Kısa yoldan hesaplanan yüzde 20, A’nın gerçek kazancını yaklaşık 6 puan abartır.
Nasıl yorumlanır
- Artı reel getiri alım gücünün arttığını gösterir; yatırım fiyatların önüne geçmiştir.
- Sıfıra yakın reel getiri nominal kazancın yalnızca fiyat artışını yakaladığını anlatır.
- Eksi reel getiri, nominal olarak kazanılmış olsa bile alım gücünün azaldığı anlamına gelir.
- Şirket büyümesi de reel okunur. Satışları yüzde 50 artan bir şirket, aynı yıl enflasyon yüzde 50 ise gerçekte büyümemiştir.
Dikkat
- Getiri ile enflasyonun dönemi örtüşmezse sonuç anlamsızlaşır; altı aylık getiriyi yıllık enflasyonla arındırmak hatalıdır.
- TÜFE ortalama bir tüketim sepetini ölçer. Harcaması bu sepetten farklı olan birinin kendi enflasyonu daha yüksek ya da düşük olabilir.
- Vergi ve komisyon nominal getiriden düşer; reel getiri bunlardan sonra hesaplanınca daha da küçülür.
- Döviz cinsinden bir yatırımın TL getirisi kur artışını da taşır. Kur enflasyonun üstünde arttığında reel TL getirisi yüksek, döviz cinsinden getiri ise düşük olabilir.
Finemar'da bu sayı
Reel çeviri Fisher formülüyle yapılır. Enflasyon TCMB’nin TÜFE endeksinden, dönüştürülen oranın kapsadığı dönem için okunur; dönem bir yıldan farklıysa yıllığa çevrilir. Hisse sayfasındaki Kapsamlı Rapor’un Geçmiş Performans bölümünde Reel Kâr Büyümesi kriteri ana ortaklığa ait net kârın en çok üç yıllık bileşik büyümesini, Hisse Getirisi vs Enflasyon kriteri ise hissenin son bir yıllık toplam getirisini bu yolla arındırır. Büyüme bölümündeki Reel Ciro Büyümesi satışların bileşik büyümesini aynı pencerenin enflasyonuyla reel karşılığına çevirir. Özet Analiz sekmesinin temel yorumundaki Kârlılığın Reel Karşılığı kartı da özkaynak kârlılığını Fisher formülüyle enflasyondan arındırır.
Derinlemesine
Fisher denklemi nereden gelir
Nominal faiz ya da getiri, iki parçanın çarpımından oluşur: paranın gerçek büyümesi ve fiyatların büyümesi. (1 + reel) × (1 + enflasyon) = (1 + nominal) yazılınca çarpım açılır ve reel × enflasyon diye küçük bir terim kalır. Kısa yol bu terimi atar; enflasyon yüzde 2 iken terim önemsizdir, yüzde 50 iken getiriyi birkaç puan oynatır.
Çok yıllık büyümeyi arındırmak
Üç yılda yüzde 200 artan satışların yıllık bileşik büyümesi yaklaşık yüzde 44,2’dir. Aynı üç yılda fiyatlar toplamda yüzde 150 arttıysa yıllık ortalama enflasyon yaklaşık yüzde 35,7’dir. Reel bileşik büyüme 1,442 ÷ 1,357 ile yaklaşık yüzde 6,3 çıkar. Toplam büyümeyi toplam enflasyonla da arındırmak mümkündür (3 ÷ 2,5 ile yüzde 20); iki yol aynı sonucun toplam ve yıllık yazımıdır.
Enflasyon muhasebesiyle ilişkisi
Enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerin geçmiş dönem rakamları bugünün parasına çevrilmiş olarak raporlanır. Bu rakamlarla hesaplanan büyüme zaten reele yakındır; aynı seriyi bir kez daha TÜFE ile arındırmak enflasyonu iki kez düşmek olur. Büyüme hesaplarında hangi para tarihinin kullanıldığına bu yüzden dikkat edilir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.