Wiki›Borsa Temelleri
Borsa Endeksi
Borsa endeksi, belirli bir hisse grubunun fiyat hareketini tek bir sayıda özetleyen göstergedir. BIST 100 gibi endekslerde her hisse, borsada serbestçe dolaşan paylarının değeriyle ağırlıklandırılır. Endeks piyasanın genel yönünü ve bir hissenin bu yöne göre nerede durduğunu gösterir.
Bir manavın günlük cirosunu anlamak için her meyvenin fiyatına tek tek bakmak yerine sepetin toplam değerinin dünden bugüne nasıl değiştiğine bakılır. Borsa endeksi de bir hisse sepetinin toplam değerini izler; sepetteki ağır kalemler, yani büyük şirketler, sonucu daha çok etkiler.
Nasıl hesaplanır
Borsa İstanbul endekslerinde her hisse, piyasa değerinin tamamıyla değil yalnız borsada fiilen el değiştiren paylarının değeriyle temsil edilir. Ana ortağın elinde duran ve satışa çıkmayan paylar ağırlığa girmez. Bölen ise endeksin yalnız fiyat hareketiyle değişmesini sağlar: endekse hisse girip çıktığında ya da bir şirketin pay sayısı değiştiğinde bölen düzeltilir, endeks aynı gün sıçramaz.
Örnek
Üç hisseden oluşan bir endekste tutarlar milyon TL:
| Hisse A | Hisse B | Hisse C | |
|---|---|---|---|
| Piyasa değeri | 1.000 | 600 | 400 |
| Fiili dolaşım oranı | yüzde 20 | yüzde 50 | yüzde 75 |
| Serbest piyasa değeri | 200 | 300 | 300 |
| Endeks ağırlığı | yüzde 25 | yüzde 37,5 | yüzde 37,5 |
En büyük şirket A olduğu halde ağırlığı en düşük olandır, çünkü paylarının çoğu ana ortağın elindedir. Bir gün A yüzde 10 yükselir, B ve C yerinde durursa endeks yüzde 2,5 yükselir: A’nın ağırlığı ile değişiminin çarpımı kadar.
Nasıl yorumlanır
- Endeks bir kıyas noktasıdır. Bir hissenin yılda yüzde 30 kazandırması, endeks aynı dönemde yüzde 50 yükseldiyse piyasanın gerisinde kalmak demektir.
- Birkaç büyük hisse endeksi sürükleyebilir. Ağırlığı yüksek hisseler yükselirken sepetteki hisselerin çoğu düşüyor olabilir; endeksin yönü piyasanın geneliyle her zaman aynı değildir.
- Puanın kendisi değil değişimi anlamlıdır. Endeksin 10.000 ya da 1.000 puan olması başlangıçta seçilen baz değere bağlıdır; okunan şey yüzde değişimdir.
- Sektör endeksleri sektörleri karşılaştırır. Banka ya da sanayi endeksinin ana endekse göre seyri, hangi sektörün piyasanın önünde gittiğini gösterir.
Dikkat
- Fiyat endeksi kâr payını içermez: kâr payı dağıtan şirketin fiyatı hak kullanım günü düştüğü için endeks de o gün geriler. Kâr paylarını yeniden yatırılmış sayan getiri endeksi bu farkı kapatır.
- Endeksin bileşimi belirli aralıklarla yenilenir. Uzun dönemli endeks getirisi, bugün endekste duran şirketlerin geçmiş getirisiyle aynı şey değildir.
- Türk lirası cinsinden endeks yüksek enflasyon dönemlerinde nominal olarak yükselir; satın alma gücündeki değişim için reel getiri ayrıca hesaplanır.
Finemar'da bu sayı
Endeksler sayfasında bir endeksin adına basınca açılan sayfadaki Endeksteki Hisseler tablosunda Yaklaşık Ağırlık, her hissenin piyasa değeri halka açıklık oranıyla çarpılıp endeksteki bütün hisselerin toplamına bölünerek bulunur; oranı bulunamayan hissede piyasa değerinin tamamı alınır. Borsa İstanbul’un resmî hesabındaki ağırlık tavanı uygulanmadığı için bu değerler resmî ağırlıklarla birebir örtüşmeyebilir. Endekse Etkisi sütunu ağırlığı hissenin günlük değişimiyle çarpar ve hissenin endeksin o günkü yüzde değişimine yaklaşık katkısını gösterir. Tablo ağırlığa göre büyükten küçüğe sıralanır.
Derinlemesine
Ağırlık tavanı
Fiili dolaşımı yüksek tek bir dev şirket, ağırlığa sınır konmasa endeksi neredeyse tek başına belirleyebilir. Bunu önlemek için endeks kurallarında bir hissenin taşıyabileceği en yüksek ağırlık sınırlanır; sınırı aşan hissenin fazlası diğerlerine dağıtılır. Sınırın düzeyi endeks kurallarıyla belirlenir ve zaman içinde değişebilir.
Fiyat endeksi ile getiri endeksi
Fiyat endeksi yalnız fiyat değişimini izler. Getiri endeksi ise dağıtılan kâr paylarının aynı gün endekse yeniden yatırıldığını varsayar. Uzun dönemde iki endeks arasındaki fark büyür; bir fonun ya da portföyün başarısı ölçülürken kâr paylarını da içeren getiri endeksiyle kıyaslamak daha adil bir sonuç verir.
Endeks fonları
Bir endeksin bileşimini aynı ağırlıklarla taşıyan yatırım fonları ve borsa yatırım fonları, endeksi tek işlemle satın almayı mümkün kılar. Bu fonlar hisse seçmez; amaçları endeksin getirisini olabildiğince yakın izlemektir. Endeksten sapma, fon giderleri ve bileşim değişikliklerinin gecikmeyle uygulanması yüzünden oluşur.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.