Wiki›Borsa Temelleri
Emir Türleri
Emir, aracı kuruma bir hisseyi hangi koşulla alıp satmak istendiğini söyleyen talimattır. Limit emir fiyatı sabitler ama gerçekleşmeyi garanti etmez; piyasa emri hemen gerçekleşir ama fiyatı garanti etmez. Seçim, fiyat ile kesinlik arasında yapılır.
Pazarda bir satıcıya “kaç liradan olursa olsun bir kilo alırım” demek ile “kilosu en fazla 30 liraysa alırım” demek arasındaki fark, borsadaki iki temel emir türünün farkıdır. İlki malı hemen getirir ama fiyatı satıcıya bırakır; ikincisi fiyatı korur ama satıcı razı olmazsa eli boş döndürür.
Nasıl işler
Borsada alış ve satış emirleri bir emir defterinde toplanır. Alışlar yüksek fiyattan düşüğe, satışlar düşük fiyattan yükseğe dizilir; aynı fiyattaki emirlerde önce gelen önce gerçekleşir. En yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı buluştuğunda işlem olur.
- Limit emir: fiyat belirtilir. Alış emri bu fiyattan ya da daha ucuzdan, satış emri bu fiyattan ya da daha pahalıdan gerçekleşir. Karşılığı yoksa defterde bekler.
- Piyasa emri: fiyat belirtilmez. Karşı taraftaki en iyi fiyattan başlanır, miktar dolana kadar sıradaki fiyatlara geçilir.
- Piyasadan limite emir: karşı taraftaki en iyi fiyattan gerçekleşir; o fiyatta dolmayan miktar aynı fiyattan limit emir olarak bekler.
- Şartlı emir: fiyat belirlenen bir düzeye ulaştığında devreye giren emirdir. Zararı sınırlamak için kullanılan zarar durdur emri bunun en bilinen örneğidir.
Emrin ne kadar bekleyeceği de seçilir: yalnız o gün geçerli olan emir gün sonunda düşer, bazı türler hemen gerçekleşmeyen kısmı iptal eder.
Örnek
Bir hissenin emir defterinin satış tarafı ve 1.000 lotluk bir piyasa alış emrinin nasıl dolduğu:
| Satış fiyatı | Bekleyen satış | Piyasa emriyle alınan |
|---|---|---|
| 10,00 TL | 300 lot | 300 lot |
| 10,05 TL | 500 lot | 500 lot |
| 10,10 TL | 1.000 lot | 200 lot |
Piyasa emri 1.000 lotu üç kademede doldurur ve toplam 10.045 TL öder; ortalama fiyat 10,045 TL, ekrandaki ilk fiyattan yüzde 0,45 yüksektir. Aynı miktar için 10,00 TL’lik limit emir verilseydi 300 lot alınır, kalan 700 lot defterde beklerdi.
Nasıl yorumlanır
- Fiyat mı kesinlik mi: limit emir fiyatı korur ama emir hiç gerçekleşmeyebilir; piyasa emri gerçekleşir ama ödenecek fiyat önceden bilinmez.
- Derinlik sonucu belirler: bekleyen emirleri az olan hissede büyük bir piyasa emri birkaç kademe yukarıya ya da aşağıya yürür.
- Hızlı piyasada fark büyür: önemli bir haberden hemen sonra kademeler boşalır, piyasa emri beklenenden çok farklı bir fiyattan gerçekleşebilir.
Dikkat
- Finemar bir aracı kurum değildir ve emir almaz. Portföy sayfasındaki EKLE ve ÇIKAR işlemleri yalnız kişisel kayıt tutar; borsaya hiçbir emir iletmez.
- Zarar durdur emri fiyatı garanti etmez. Fiyat ertesi gün eşiğin çok altında açılırsa emir o düşük fiyattan gerçekleşebilir.
- Emir parça parça gerçekleşebilir. Elde kalan miktar ile beklemedeki emir ayrıca takip edilir.
Derinlemesine
Kayma
Ekranda görülen fiyat ile emrin gerçekte gerçekleştiği ortalama fiyat arasındaki farka kayma denir. Kayma, emrin büyüklüğü defterdeki ilk kademelerin derinliğini aştıkça büyür. Sık ve büyük işlem yapan bir yatırımcı için kayma, komisyondan daha büyük bir gizli maliyete dönüşebilir.
Tek fiyatla eşleşme
Seansın açılışında ve kapanışında emirler bir süre toplanır, ardından bütün emirler tek bir fiyattan eşleştirilir. Bu fiyat, en çok miktarın işlem görebileceği düzey olarak belirlenir. Bu aşamada gerçekleşen emirler ekrandaki son fiyattan değil, eşleşmede belirlenen fiyattan işlem görür.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.