Wiki›Borsa Temelleri
Halka Açıklık Oranı
Halka açıklık oranı, bir şirketin paylarından borsada işlem görebilenlerin sermayeye oranıdır. Fiili dolaşım oranı ise bunlardan büyük ortakların elinde duranları ayıklar ve gerçekten el değiştirebilecek payları gösterir; endeks ağırlıkları bu ikinci orana dayanır.
Bir apartmanın 10 dairesinden 4’ü satılığa çıkmış olsa da bunlardan biri ev sahibinin oğluna geçmişse, piyasada gerçekten alınıp satılabilecek daire sayısı 3’tür. Borsada da bir şirketin borsaya açılmış paylarının bir kısmı büyük ortakların elinde durabilir; halka açıklık oranı açılan payları, fiili dolaşım oranı ise gerçekten el değiştirebilecek olanları sayar.
Nasıl hesaplanır
İki oran da yüzde olarak yazılır. Fiilen dolaşımdaki paylar, borsada işlem görebilen paylardan sermayede belirli bir oranın üzerinde paya sahip ortakların ve şirketin kendi elindeki payların çıkarılmasıyla bulunur. Bu yüzden fiili dolaşım oranı tanım gereği halka açıklık oranını aşmaz; çoğu zaman ondan küçüktür.
Örnek
Toplam 100 milyon payı olan Şirket A’nın ortaklık yapısı:
| Pay grubu | Pay sayısı | Sermayedeki oranı |
|---|---|---|
| Borsada işlem görmeyen paylar, ana ortakta | 60 milyon | yüzde 60 |
| Borsada işlem görebilen paylar, ana ortakta | 10 milyon | yüzde 10 |
| Borsada işlem görebilen paylar, yatırımcılarda | 30 milyon | yüzde 30 |
| Halka açıklık oranı | 40 milyon | yüzde 40 |
| Fiili dolaşım oranı | 30 milyon | yüzde 30 |
Ana ortak borsaya açılmış paylardan 10 milyonunu elinde tuttuğu için şirket yüzde 40 halka açık görünse de piyasada el değiştirebilecek pay yüzde 30’dur. Ana ortak bu 10 milyon payı satarsa halka açıklık değişmez, fiili dolaşım yüzde 40’a çıkar.
Nasıl yorumlanır
- Düşük fiili dolaşım, dar bir piyasa demektir. El değiştirebilecek pay azsa görece küçük emirler bile fiyatı sert oynatabilir.
- Endeks ağırlığını belirler. Endeks hesaplarında piyasa değerinin yalnız fiilen dolaşan kısmı sayılır; büyük ama fiili dolaşımı düşük bir şirket endekste küçük bir ağırlık taşır.
- Oranın değişimi bilgi taşır. Ana ortağın pay satışı fiili dolaşımı yükseltir; şirketin kendi paylarını geri alması ya da büyük ortağın borsadan pay toplaması düşürür.
- Yönetim kontrolü ayrı okunur. Halka açıklık yüksek olsa da imtiyazlı paylar yönetimi ana ortağın elinde tutabilir.
Dikkat
- İki oran sık karıştırılır; bazı kaynaklar “halka açıklık” adıyla fiili dolaşım oranını verir. Hangi tanımın kullanıldığı kontrol edilir.
- Fiili dolaşım belirli aralıklarla hesaplanır. Büyük bir blok satıştan hemen sonra eski oran görülebilir.
- Yüksek fiili dolaşım, yüksek işlem hacmi anlamına gelmez; payların çoğu uzun vadeli yatırımcıların elinde hareketsiz durabilir.
Finemar'da bu sayı
Hisse sayfasında oran iki yerde görünür. Genel Bakış sekmesinin üstündeki şeritte Fiili Dolaşım Oranı yer alır. Şirket Bilgileri sekmesindeki Fiili dolaşım (KAP) ise KAP’taki şirket genel bilgilerinde yer alan fiili dolaşımdaki paylar tablosundan okunur. İki değer ayrı kaynaklardan ve farklı zamanlarda güncellendiği için aralarında küçük farklar görülebilir. Endeks sayfalarındaki Yaklaşık Ağırlık da her hissenin piyasa değerini bu oranla çarparak hesaplanır.
Derinlemesine
Halka arzdan sonra oranın seyri
Halka arzda satılan paylar halka açıklığın ilk düzeyini belirler. Sonraki yıllarda ana ortağın borsada pay satışı, bedelli sermaye artırımında yeni payların yatırımcılara geçmesi ya da şirketin geri alım yapması oranı değiştirir. Uzun süre çok düşük kalan fiili dolaşım, payların büyük kısmının birkaç elde toplandığını gösterir.
Endeks kurallarında fiili dolaşım
Borsa endekslerinde bir hissenin ağırlığı piyasa değerinin fiili dolaşımdaki kısmıyla hesaplanır. Endeks kuralları ayrıca fiili dolaşımı belirli bir düzeyin altında kalan hisseleri endekse almayabilir. Bu yüzden ana ortağın büyük bir pay satışı, hissenin bir sonraki dönemde endekse girmesine ya da ağırlığının artmasına yol açabilir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.