Wiki›Borsa Temelleri
Yatırım Fonu
Yatırım fonu, çok sayıda yatırımcının parasını bir havuzda toplayıp profesyonel bir yönetici eliyle hisse, tahvil, altın gibi varlıklara yatıran ortak bir portföydür. Yatırımcı fonun payını alır; getirisi birim pay fiyatının değişiminden okunur.
Yüz kişi tek başına bir apartman alamaz ama paralarını birleştirip ortak bir apartman alabilir ve kiradan paylarına düşeni bölüşebilir. Yatırım fonu bu ortaklığın borsadaki karşılığıdır: herkesin parası tek havuzda toplanır, havuzu bir portföy yöneticisi yönetir, her yatırımcı koyduğu para oranında pay sahibi olur.
Nasıl hesaplanır
Fonun toplam değeri, portföydeki bütün varlıkların o günkü değerinden fonun borç ve giderlerinin düşülmesiyle bulunur. Fiyat her iş günü bir kez hesaplanır. Fona para girdiğinde yeni pay çıkarılır, para çıktığında pay geri alınır; bu yüzden para giriş çıkışı fiyatı değil, pay sayısını değiştirir.
Örnek
Bir yıl içinde hem değeri artan hem yeni yatırımcı alan bir fon:
| Başlangıç | Bir yıl sonra | |
|---|---|---|
| Fonun toplam değeri | 10 Mn TL | 18 Mn TL |
| Dolaşımdaki pay sayısı | 5 milyon | 7,5 milyon |
| Birim pay fiyatı | 2,00 TL | 2,40 TL |
| 5.000 payın değeri | 10.000 TL | 12.000 TL |
Fonun büyüklüğü yüzde 80 artmıştır, ama bunun büyük kısmı yeni yatırımcıların getirdiği paradır. Başta 10.000 TL yatıran yatırımcının kazancı birim pay fiyatındaki artış kadardır: yüzde 20.
Nasıl yorumlanır
- Getiri büyüklükten değil fiyattan okunur. Fon büyüklüğünün artması para girişi olabilir; yatırımcının kazancı birim pay fiyatına bağlıdır.
- Fiyatın düzeyi bir şey söylemez. Fiyatı 0,05 TL olan fon, 50 TL olandan ucuz değildir; fiyat kuruluşta belirlenen değerden başlar.
- Kıyas aynı türdeki fonlar arasında yapılır. Para piyasası fonu ile hisse senedi fonunu yalnız getiriyle kıyaslamak, aradaki risk farkını görmezden gelir.
- Giderler fiyata zaten yansır. Yönetim ücreti her gün fonun varlığından düşülür; ilan edilen getiri giderlerden sonraki getiridir.
Dikkat
- Fon alım ve satım talimatları verildiği anın fiyatıyla değil, sonradan hesaplanan bir fiyatla gerçekleşir; para da fon türüne göre birkaç gün sonra hesaba geçebilir.
- Fonun adı ve türü portföyü tam anlatmaz. Değişken ve serbest fonlar oranları geniş bir aralıkta değiştirebilir; bakılacak yer fonun dönemsel portföy dağılımıdır.
- Yöneticisi ya da stratejisi değişen fonun eski getirisi, bugünkü yönetimin sonucu değildir.
Finemar'da bu sayı
Fonlar sayfasındaki Fon Listesi’nde dönem getirileri birim pay fiyatından hesaplanır: son fiyat, dönemin başına denk gelen ya da ondan önceki en yakın günün fiyatına bölünür. 1 Aylık 30, 1 Yıllık 365 takvim gününe bakar; geçmişi o kadar uzun olmayan fonda sütun boş kalır. Fiyatın sıfır ya da eksik yazıldığı günler hesaptan çıkarılır. Kategori fonun unvanındaki ifadeden belirlenir: unvanında hisse geçen fon Hisse Senedi, para piyasası geçen fon Para Piyasası olarak yazılır.
Derinlemesine
Borsa yatırım fonları
Borsa yatırım fonları hisse gibi borsada gün içinde alınıp satılır. Fiyatları gün içinde alıcı ve satıcıların buluştuğu yerde oluşur ve fonun gün sonu birim değerinden bir miktar sapabilir. Çoğu bir endeksi ya da altın gibi tek bir varlığı izler; amaçları seçim yapmak değil, izlediği varlığın getirisini düşük maliyetle vermektir.
Giderin uzun dönemdeki ağırlığı
Yıllık yüzde 2’lik bir gider farkı küçük görünür ama bileşik olarak büyür. Gider öncesi yılda yüzde 10 kazandıran iki fondan birinin gideri yüzde 2 fazlaysa, 100.000 TL on yılın sonunda birinde yaklaşık 259.000 TL’ye, diğerinde 216.000 TL’ye ulaşır. Aynı portföyde fark yalnız giderden doğar.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.