Wiki›Borsa Temelleri
Lot
Lot, borsada alım satımın yapıldığı en küçük miktar birimidir. Borsa İstanbul pay piyasasında bir lot bir paya eşittir; işlem tutarı lot sayısı ile fiyatın çarpımıdır. Fiyatın değişebileceği en küçük tutar ise fiyat adımıdır.
Manavda yumurta tane tane değil koli koli satılıyorsa, en az bir koli alınabilir ve fiyat koli üzerinden söylenir. Borsada bu koliye lot denir: alım satım emirleri lot sayısıyla verilir. Fiyatın da bir adım ölçüsü vardır; fiyat kuruş kuruş değil, belirli adımlarla yukarı aşağı gider.
Nasıl hesaplanır
Borsa İstanbul pay piyasasında bir lot bir paydır, bu yüzden işlem tutarı doğrudan lot sayısı ile fiyatın çarpımıdır. 40 TL’den 250 lot alan yatırımcı 10.000 TL’lik işlem yapar ve şirketin 250 payına sahip olur. Bir lottan küçük miktarla işlem yapılamaz.
Fiyat adımı, fiyatın bir kademede değişebileceği en küçük tutardır ve fiyat düzeyine göre kademelidir. Adımın 0,01 TL olduğu bir hissede 10,00 TL’den sonraki fiyat 10,01 TL’dir; arada bir fiyat yazılamaz.
Örnek
Aynı hisseye iki ayrı fiyattan alım yapılmış olsun:
| İşlem | Lot | Fiyat | Tutar |
|---|---|---|---|
| Birinci alış | 100 | 40 TL | 4.000 TL |
| İkinci alış | 100 | 50 TL | 5.000 TL |
| Toplam | 200 | ortalama 45 TL | 9.000 TL |
Ortalama maliyet, toplam tutarın toplam lota bölünmesiyle 45 TL çıkar. Fiyat 48 TL olduğunda 200 lotun değeri 9.600 TL, kâr 600 TL’dir. Fiyat hangi düzeyde olursa olsun, değer her zaman lot sayısı ile fiyatın çarpımıdır.
Nasıl yorumlanır
- Lot sayısı tek başına büyüklük göstermez. 1.000 lot, 5 TL’lik hissede 5.000 TL, 500 TL’lik hissede 500.000 TL eder; kıyas tutarla yapılır.
- Aynı fiyat adımı düşük fiyatlı hissede oransal olarak büyüktür. 0,01 TL’lik adım 10 TL’lik hissede binde birlik, 1 TL’lik hissede yüzde birlik harekettir; alış ve satış fiyatı arasındaki en dar fark bu ölçüde maliyet doğurur.
- Fiyatı yüksek hissede tutarı ayarlamak zorlaşır. Bir lot 1.000 TL ise 2.500 TL’lik bir pay ayrılmak istendiğinde ya 2 ya 3 lot alınabilir.
Dikkat
- Bedelsiz sermaye artırımında lot sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer; elde tutulan değer değişmez. Geçmiş fiyatlar bu düzeltme yapılmadan kıyaslanırsa hisse sert düşmüş gibi görünür.
- Bazı yabancı borsalarda ve eski kaynaklarda lot birden fazla payı kapsar. “Lot” sözcüğü her piyasada aynı sayıda pay anlamına gelmez.
- Fiyat adımlarının kademeleri borsa tarafından belirlenir ve zaman içinde değişebilir; güncel tablo borsanın kendi duyurularından izlenir.
Finemar'da bu sayı
Portföy sayfasındaki işlem formunda miktar Miktar (Lot) alanına, fiyat Birim Fiyat alanına yazılır; işlemin tutarı ikisinin çarpımı olarak kaydedilir. Mevcut Pozisyonlar tablosundaki Miktar (Lot), eklenen lotlardan çıkarılan lotlar düşülerek bulunur. Ort. Maliyet bütün alışların toplam tutarının toplam alınan lota bölümüdür ve sonradan yapılan çıkışlarla değişmez; Güncel Değer kalan lot ile güncel fiyatın çarpımıdır. Elde bulunandan fazla lot çıkarılmak istenirse işlem reddedilir.
Derinlemesine
Fiyat adımı ve alış satış farkı
Bir hissede en iyi alış ve en iyi satış fiyatı arasında en az bir fiyat adımı vardır. Hemen gerçekleşen bir alım satış tarafındaki fiyattan, hemen gerçekleşen bir satış alış tarafındaki fiyattan yapılır. Adımın fiyata oranı büyük olan, yani fiyatı düşük hisselerde bu fark işlem başına daha büyük bir gizli maliyet oluşturur; sık işlem yapıldıkça birikir.
Bölünme ve lot
Bazı borsalarda şirketler fiyatı yüksek payları bölerek, örneğin bir payı ikiye ayırarak, lot fiyatını düşürür. Borsa İstanbul’da benzer etki çoğunlukla bedelsiz sermaye artırımıyla doğar. Her iki durumda da yatırımcının elindeki lot sayısı artar, toplam değer aynı kalır; değişen yalnız işlem biriminin büyüklüğüdür.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.