Wiki›Finansal Tablolar
Yatırım Harcamaları
Yatırım harcamaları, şirketin tesis, makine, bina ve yazılım gibi uzun süre kullanacağı varlıklar için bir dönemde ödediği paradır. Büyümenin ve mevcut kapasiteyi korumanın bedelini, serbest nakit akışından ne kadar pay aldığını gösterir.
Bir taksi şoförü her yıl kazancının bir kısmını arabanın bakımına ayırır, birkaç yılda bir de arabayı yeniler. Bu harcamalar o yılın kazancını azaltmaz ama cebinden çıkar; yapılmazsa birkaç yıl sonra kazanç da durur. Yatırım harcamaları şirketin bu türden, yıllara yayılan harcamalarıdır.
Tablodaki yeri
Yatırım harcamaları nakit akış tablosunun yatırım faaliyetleri bölümündedir ve nakit çıkışı olduğu için eksi işaretle gösterilir. Tutarlar milyon TL:
Harcama gelir tablosuna bir kerede gider olarak yazılmaz. Bilançoda duran varlıklara eklenir, sonra kullanım ömrü boyunca amortisman olarak gelir tablosuna dağıtılır.
Nasıl hesaplanır
Serbest nakit akışının bu dar tanımı yalnız yatırım harcamalarını düşer; geniş tanım yatırım faaliyetlerinin tamamını hesaba katar. Yatırım harcamasının amortismana oranı, şirketin varlıklarını yeniledikten öte büyütüp büyütmediğini gösterir.
Örnek
İşletme nakdi aynı, yatırım temposu farklı iki şirket, milyon TL:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| İşletme faaliyetlerinden nakit | 250 | 250 |
| Yatırım harcamaları | −50 | −200 |
| Serbest nakit akışı | 200 | 50 |
| Yatırım ÷ amortisman (amortisman 60) | 0,8 | 3,3 |
A bugün daha çok nakit üretir, ama yatırımı amortismanın altında kalıyor; makineleri eskidikçe ileride ya büyük bir yenileme harcaması yapacak ya da kapasitesi düşecek. B kazancının çoğunu yeni kapasiteye ayırıyor; bu yatırım ileride hasılata dönüşürse bugünkü düşük serbest nakit geçicidir, dönüşmezse sermaye boşa harcanmış olur.
Neden önemli
- Serbest nakit akışını belirler. Temettü, borç ödemesi ve pay geri alımı için kalan para, işletme nakdinden yatırım harcamaları çıktıktan sonra kalandır.
- Büyümenin öncü göstergesidir. Bugünkü yatırım, yarının kapasitesi ve hasılatıdır.
- Sermaye yoğunluğunu gösterir. Enerji, havacılık ve sanayi gibi sektörlerde kârın büyük kısmı varlıkları yenilemeye gider; aynı kâr, yazılım şirketinde çok daha fazla serbest nakit bırakır.
Dikkat
- Yatırım harcamaları yıldan yıla sert oynar; büyük bir proje yılı serbest nakit akışını eksiye itebilir. Birkaç yılın toplamına bakmak daha sağlıklıdır.
- Raporlar bakım yatırımını büyüme yatırımından ayırmaz. Amortisman, mevcut varlıkları korumanın maliyeti için kaba bir ölçüdür.
- Kiralanarak kullanılan mağaza, uçak ya da ofis yatırım harcamasında görünmez; kira ödemesi finansman bölümünde yer alır. Kiralayarak büyüyen şirketin yatırım harcaması bu yüzden düşük görünür.
- Yüksek enflasyonda amortisman eski maliyetlerden hesaplanır; aynı makineyi yenilemenin bedeli amortismanın çok üstünde çıkar.
Finemar'da bu sayı
Finansallar sekmesinin Nakit Akış tablosunda Yatırım Faaliyetlerinden Kaynaklanan Nakit satırı ve onun altında Sabit Sermaye Yatırımları ile Diğer Yatırım Faaliyetlerinden Nakit satırları görülür; yatırım harcamaları Sabit Sermaye Yatırımları satırıdır.
Sitedeki serbest nakit akışı geniş tanımla kurulur: İşletme Faaliyetlerinden Kaynaklanan Net Nakit ile Yatırım Faaliyetlerinden Kaynaklanan Nakit toplam satırları toplanır, yani yatırım harcamalarının yanında varlık satışları ve iştirak alımları da hesaba girer. Nakit akış tablosundaki Serbest Nakit Akım satırı da bu iki toplamın birleşimidir. Kapsamlı Rapor’un Ucuzluk bölümündeki 2. Nakit Akışı Verimi kartı bu tutarın son 12 ayını kullanır. BIST Hisseler tablosundaki Yatırım Nakit sütunu da yatırım faaliyetlerinin toplam satırını gösterir. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında serbest nakit akışı hesaplanmaz.
Derinlemesine
Bakım ve büyüme yatırımı
Bakım yatırımı mevcut kapasiteyi korumak, büyüme yatırımı kapasiteyi artırmak için yapılır. Ayrım raporlarda verilmediği için çoğu zaman amortisman bakım yatırımının yerine konur: amortismanın üstündeki harcama büyümeye ayrılmış sayılır. Değerlemede yalnız bakım yatırımı düşülerek bulunan nakit, şirketin büyümeyi durdursa dağıtabileceği parayı gösterir.
Yatırımın getirisi
Yatırım harcaması ancak getirdiği kâr sermayenin maliyetini aşarsa değer yaratır. Yatırılan sermaye getirisi (ROIC), vergisi düşülmüş esas faaliyet kârının şirkete bağlanan toplam sermayeye oranıdır. Yatırım harcaması yıllarca yüksek seyreden ama ROIC’i düşük kalan şirkette büyüme, hissedar için değer üretmeden sermaye tüketir.
Aktifleştirilen giderler
Bazı harcamalar gider yerine varlık olarak kaydedilebilir: geliştirme aşamasındaki Ar-Ge harcamaları ve yapımı süren tesisin kredi faizi gibi. Bu kalemler yatırım harcamasını büyütür, gelir tablosundaki gideri küçültür. Aktifleştirmeyi yoğun kullanan şirketin kârı, harcamalarını gider yazan rakibinden yüksek görünebilir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.