Wiki›Oranlar ve Değerleme
Yatırılan Sermaye Getirisi
Yatırılan sermaye getirisi (ROIC), vergi sonrası faaliyet kârının işe yatırılmış toplam sermayeye, yani özkaynak ile net finansal borcun toplamına oranıdır. Borcu da sermaye saydığı için işin kendi verimini, kaldıraç etkisinden ayırarak gösterir.
Ortakların 600 bin TL’si ve 400 bin TL banka kredisiyle kurulan bir fırının başarısı, bu 1 milyon TL’nin tamamına ne kazandırdığıyla ölçülür; paranın kimden geldiği ekmek satışını değiştirmez. ROIC işe konan bütün sermayenin getirisini ölçer.
Nasıl hesaplanır
Pay, faaliyet kârından vergi düşülerek bulunur (NOPAT). Faiz paydan düşülmez, çünkü borç verenin sermayesi de paydadadır. Sonuç yüzde olarak okunur; yıl içindeki bilançolarda kâr son 12 aya tamamlanır.
Örnek
Faaliyetten aynı kârı eden, sermayesini farklı kaynaklardan bulan iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Vergi sonrası faaliyet kârı | 150 Mn TL | 150 Mn TL |
| Özkaynaklar | 1.000 Mn TL | 400 Mn TL |
| Net finansal borç | 0 | 600 Mn TL |
| ROIC | yüzde 15 | yüzde 15 |
| Net kâr (faiz sonrası) | 150 Mn TL | 90 Mn TL |
| Özkaynak kârlılığı | yüzde 15 | yüzde 22,5 |
İki şirket de 1.000 Mn TL sermayeden 150 Mn TL kâr eder. B’nin özkaynak kârlılığı yüksek görünür, çünkü işin bir kısmını borçla finanse eder. ROIC bu kaldıraç etkisini ayıklar; fark işten değil sermaye yapısından gelir.
Nasıl yorumlanır
- Sermaye maliyetiyle kıyaslanır. ROIC, borcun faizi ile ortağın beklediği getirinin ağırlıklı ortalamasını aşıyorsa şirket değer üretiyordur; altında kalıyorsa büyümek değer kaybettirir.
- Özkaynak kârlılığıyla birlikte okunur. Özkaynak kârlılığı ROIC’in belirgin üstündeyse getirinin bir kısmı borçtan gelir; kâr düşünce borç bu etkiyi tersine çevirir.
- Yıllarca istikrarlı yüksek ROIC, rakiplerin kolay taklit edemediği bir avantajın işareti sayılır.
- Sektör içinde kıyaslanır. Ağır yatırım isteyen sektörlerde olağan ROIC düşüktür.
Dikkat
- Tek seferlik bir gelir ya da gider faaliyet kârına yazılmışsa ROIC de oynar.
- Satın almayla büyüyen şirkette şerefiye sermayeyi büyütür ve ROIC’i düşürür.
- Bankalarda borç hammaddedir; yatırılan sermaye tanımı anlamını yitirir.
Finemar'da bu sayı
Pay, son 12 ayın esas faaliyet kârından (diğer faaliyet gelir ve giderleri dahil) vergi düşülerek bulunur. Vergi oranı, son 12 ayın vergi giderinin net kâr ile vergi giderinin toplamına oranıdır; eksi çıkarsa, yüzde 60’ı aşarsa ya da hesaplanamazsa yüzde 25 alınır. Yatırılan sermaye, son bilançodaki ana ortaklığa ait özkaynaklar ile net finansal borcun toplamıdır; net finansal borç kısa ve uzun vadeli finansal borçlardan nakit ve finansal yatırımlar düşülerek bulunur, eksiyse sıfır alınır. Payda dönem sonu değeridir, ortalama alınmaz. Oran Rasyo Analizi’nde her dönem için hesaplanır; Değerlendirme görünümünde “Ne kadar verimli çalışıyor?” bölümünün ana grafiğidir ve sektördeki bütün şirketlerin ortancasına göre renklenir. Özet Analiz’in Temel panelinde “Sermaye Verimliliği (ROIC)” kartı olarak da çıkabilir: yüzde 25 ve üstü “Çok verimli”, 15 ve üstü “Verimli”, 8 ve üstü “Orta”, altı “Zayıf” etiketini alır. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında hesaplanmaz.
Derinlemesine
Sermaye maliyeti ve ekonomik kâr
ROIC ile sermaye maliyeti arasındaki fark, yatırılan sermayeyle çarpılınca şirketin o yıl ürettiği ekonomik kârı verir. ROIC yüzde 15, sermaye maliyeti yüzde 12 olan ve 1.000 Mn TL sermaye kullanan bir şirket yılda 30 Mn TL ekonomik kâr üretir. Muhasebe kârı pozitif olduğu halde ekonomik kârı eksi olan şirketler vardır: kâr eder ama yatırımcının alternatif getirisini karşılamaz.
Büyüme ile birlikte
Değer yaratan büyüme, ROIC’in sermaye maliyetinin üstünde olduğu büyümedir. Yüksek ROIC’li bir şirket kârını yeniden yatırdıkça değer katlanır; düşük ROIC’li şirkette aynı büyüme hızı değeri eritir. Bu yüzden büyüme oranları ROIC’le birlikte değerlendirilir.
Faaliyet kârı neden vergiden sonra
Pay vergi sonrası alınır, çünkü sermayeyi sağlayanlara kalan kâr vergiden sonra kalandır. Faiz ise paydan düşülmez: faiz, borç verenin getirisidir ve borç verenin sermayesi de paydanın içindedir. Bu tutarlılık, oranı borç yapısından bağımsız kılar.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.