Wiki›Oranlar ve Değerleme
Borç/Özkaynak Oranı
Borç/özkaynak oranı, şirketin finansal borçlarının özkaynaklarına oranıdır. Ortakların koyduğu her 1 TL'ye karşılık şirketin ne kadar faizli borç kullandığını gösterir; sermaye yapısının ne kadar borca dayandığının en yaygın ölçüsüdür.
Bir işe ortakların 1 milyon TL’si ve 1,5 milyon TL banka kredisi konmuşsa, ortakların her 1 lirasına 1,5 lira borç düşer. İşler kötü giderse borç önce ödenir, ortağa ancak kalan kalır. Borç/özkaynak oranı bu dengeyi ölçer: şirket büyümesini ne kadar ortağın parasıyla, ne kadar faizli borçla finanse ediyor?
Nasıl hesaplanır
Finansal borçlar, kısa ve uzun vadeli banka kredileri, ihraç edilen tahviller ve kiralama yükümlülükleri gibi faiz taşıyan borçlardır. Bazı kaynaklar paya toplam yükümlülükleri yazar; o zaman ticari borçlar da hesaba girer ve oran yükselir. Hangi tanımın kullanıldığı kıyastan önce kontrol edilir. Net biçim, kasadaki nakdin borcu kapatmakta kullanılabileceğini hesaba katar. Sonuç kat ya da yüzde olarak okunur.
Örnek
Finansal borcu aynı, nakdi ve özkaynağı farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Finansal borçlar | 500 Mn TL | 500 Mn TL |
| Nakit ve nakit benzerleri | 400 Mn TL | 50 Mn TL |
| Özkaynaklar | 1.000 Mn TL | 300 Mn TL |
| Borç/özkaynak | 0,5 | 1,67 |
| Net borç/özkaynak | 0,1 | 1,5 |
İki şirket aynı tutarda borç taşır, ama A’nın borcu özkaynağının yarısıdır ve kasasındaki nakit borcun büyük kısmını kapatır. B’nin borcu özkaynağının bir buçuk katından fazladır; varlıklarda yüzde 20’lik bir değer kaybı özkaynağının yarısından fazlasını siler.
Nasıl yorumlanır
- 1’in altı, şirketin finansal borcunun ortaklarının sermayesinden az olduğunu gösterir.
- Yükselen oran, büyümenin giderek daha çok borçla finanse edildiğini ya da zarar yüzünden özkaynağın eridiğini gösterebilir.
- Kaldıraç getiriyi büyütür, riski de. Borcun maliyeti varlıkların getirisinin altındaysa özkaynak kârlılığı artar; faizler yükseldiğinde etki tersine döner.
- Olağan düzey sektöre göre değişir. Nakit akışı düzenli enerji ve altyapı şirketleri, döngüsel sanayi şirketlerinden daha yüksek oranla çalışabilir.
Dikkat
- Özkaynak eksiyse oran anlamını yitirir; eksi bir sonuç düşük borç demek değildir.
- Döviz borcu olan şirkette kur artışı borcu hemen büyütür, özkaynak aynı hızla değişmeyebilir.
- Oran borcun ödenebilirliğini söylemez; bunun için borç, faaliyet kârıyla ve faiz gideriyle de kıyaslanır.
Finemar'da bu sayı
BIST şirketlerinde oran, Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümündeki “2. Finansal Kaldıraç” kartında Net Fin. Borç / Özkaynak adıyla yer alır: son bilançodaki kısa ve uzun vadeli finansal borçlardan nakit ve nakit benzerleri düşülür, kalan toplam özkaynağa bölünür ve kat olarak yazılır. Değer 0,5’in altındaysa yeşil, 1,5’in altındaysa sarı, üstündeyse kırmızı gösterilir; bölüm puanının 20 puanlık kaldıraç ölçütünde 0,5’in altı 7, 1,5’in altı 4 puan katkı yapar. Özkaynak sıfır ya da eksiyse oran hesaplanmaz. Amerika Borsası’nın Veri Tablosu’nda ABD hisseleri için Borç/Özkaynak (%) sütunu bulunur; orada toplam finansal borç özkaynağa bölünür ve yüzde olarak yazılır. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında bu kartın yerini Sermaye Yeterliliği (Özkaynak / Aktif) kartı alır.
Derinlemesine
Kaldıraç oranıyla farkı
Kaldıraç oranı bütün yükümlülükleri toplam varlıklara böler; ticari borç da, müşteri avansı da hesaba girer. Borç/özkaynak ise yalnız faizli borca bakar ve onu ortakların sermayesiyle kıyaslar. Tedarikçi vadesiyle çalışan bir perakendecinin kaldıraç oranı yüksek, borç/özkaynak oranı düşük çıkabilir; iki oran farklı soruları cevaplar.
Uzun vadeli borcun sermaye içindeki payı
Bazı analizlerde uzun vadeli finansal borç, uzun vadeli borç ile özkaynağın toplamına bölünür. Bu oran şirketin kalıcı finansmanının ne kadarının borca dayandığını gösterir. Kısa vadeli borç sık yenilenmek zorunda olduğu için ayrı bir risk taşır; borcun vadesi, büyüklüğü kadar önemlidir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.