Wiki›Oranlar ve Değerleme
Kaldıraç Oranı
Kaldıraç oranı, toplam yükümlülüklerin toplam varlıklara oranıdır. Şirketin varlıklarının yüzde kaçının ortakların parasıyla değil, borç ve diğer yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir; bilançonun ne kadar borca yaslandığının en genel ölçüsüdür.
Bir ev 1 milyon TL’ye alınmış, bunun 700 bin TL’si kredi ise evin yüzde 70’i bankanın parasıyla finanse edilmiştir. Ev yüzde 10 değer kaybederse sahibinin kendi payı yüzde 30’dan yüzde 20’ye iner. Kaldıraç oranı aynı soruyu şirket için sorar: varlıkların ne kadarı başkasının parasıyla alınmış?
Nasıl hesaplanır
Sonuç yüzde olarak okunur. Bilançoda varlıklar, yükümlülükler ile özkaynakların toplamına eşit olduğu için iki yazım aynı sonucu verir. Yükümlülükler yalnız banka kredisinden oluşmaz: ticari borçlar, müşteri avansları, vergi borçları ve karşılıklar da paydadadır. Oranın tümleyeni olan özkaynak oranı, varlıkların ortakların parasıyla finanse edilen kısmıdır.
Örnek
Varlıkları aynı büyüklükte iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Toplam varlıklar | 1.000 Mn TL | 1.000 Mn TL |
| Özkaynaklar | 600 Mn TL | 250 Mn TL |
| Toplam yükümlülükler | 400 Mn TL | 750 Mn TL |
| Bunun finansal borç kısmı | 300 Mn TL | 100 Mn TL |
| Kaldıraç oranı | yüzde 40 | yüzde 75 |
| Finansal borçların varlıklara oranı | yüzde 30 | yüzde 10 |
B çok daha borçlu görünür. Oysa B’nin yükümlülüklerinin büyük kısmı tedarikçi borcu ve müşteri avansıdır; bunlar faiz yükü taşımaz. Faizli borcu daha fazla olan A’dır. Kaldıraç oranı borcun büyüklüğünü verir, niteliğini vermez; bu yüzden finansal borç oranıyla birlikte okunur.
Nasıl yorumlanır
- Yüksek oran, ortakların sermayesinin ince bir tampon olduğunu gösterir. Varlıklardaki küçük bir değer kaybı özkaynağı hızla eritir.
- Kaldıraç getiriyi de büyütür. Varlıkların getirisi borcun maliyetini aşıyorsa özkaynak kârlılığı artar; tersi olursa zarar aynı oranda büyür.
- Oranın yükselişi yeni borçlanmadan da, zarar yüzünden özkaynağın küçülmesinden de gelebilir; sebebi ayrıca incelenir.
- Olağan düzey sektöre göre değişir. Tedarikçi vadesiyle çalışan perakendeci ya da ön ödemeli satış yapan inşaat şirketi yüksek oranla olağan çalışır.
Dikkat
- Faizli borç ile faizsiz ticari borç arasında ayrım yapmaz.
- Enflasyon muhasebesinde varlıklar ve özkaynak yeniden değerlenir; geçmiş yıllarla kıyas temkinli yapılır.
- Bankalarda mevduat yükümlülüktür, oran doğal olarak çoğu zaman yüzde 85’in üstündedir; sanayi şirketiyle kıyaslanmaz.
Finemar'da bu sayı
Son bilançodaki toplam varlıklardan ana ortaklığa ait özkaynaklar düşülür ve kalan toplam varlıklara bölünür; azınlık payları bu hesapta yükümlülük tarafında kalır. Oran ile özkaynak oranının toplamı yüzde 100 eder. Güncel değer BIST Hisseler tablosunun Kaldıraç(%) sütununda ve Özet Analiz’in Borçluluk ve Likidite kartında yer alır. Rasyo Analizi’nde BORÇLULUK (FİNANSAL YAPI) grubunda her dönem için verilir; yanında yalnız faizli borcu sayan Finansal Borç Oranı (kısa ve uzun vadeli finansal borçların toplam varlıklara oranı) ve Özkaynak Oranı bulunur. Değerlendirme görünümünde “Borcu ne durumda?” bölümünün ana grafiğidir; düşük değer iyi sayılır ve renk sektördeki bütün şirketlerin ortancasına göre verilir. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında Rasyo Analizi oranı kat olarak, toplam varlıkların özkaynağa bölümüyle Kaldıraç (Aktif / Özkaynak) adıyla verir; Özet Analiz’de Borçluluk ve Likidite kartının yerini özkaynağın varlıklara oranını gösteren Sermaye Yapısı kartı alır.
Derinlemesine
Kaldıraç çarpanı
Aynı ilişki kat olarak da yazılır: toplam varlıkların özkaynağa bölümü. Kaldıraç oranı yüzde 75 olan şirketin kaldıraç çarpanı 4’tür; her 1 TL özkaynakla 4 TL’lik varlık taşır. Özkaynak kârlılığı, aktif kârlılığı ile bu çarpanın çarpımına eşittir. Bu yüzden kaldıraç çarpanı yükseldikçe aynı aktif kârlılığı daha yüksek bir özkaynak kârlılığına dönüşür, kayıp da aynı oranda büyür.
Finansal kurumlarda kaldıraç
Bir bankanın işi, topladığı mevduatı krediye çevirmektir; bu yüzden aktifi özkaynağının 8-12 katı olabilir. Burada ölçüt borçluluk değil sermaye yeterliliğidir: özkaynağın, kredilerin riskine göre ağırlıklandırılmış büyüklüğüne oranı düzenleyici kurumlarca izlenir. Sigorta şirketinde ise yükümlülüklerin büyük kısmı ödenmeyi bekleyen hasar ve poliçe karşılıklarıdır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.