Wiki›Oranlar ve Değerleme
Devir Hızları
Devir hızları, şirketin varlıklarını, stoklarını, alacaklarını ve ticari borçlarını bir yılda kaç kez çevirdiğini gösterir. Gün cinsinden yazıldığında, paranın stokta ve alacakta ne kadar bağlı kaldığını ve nakit dönüş süresini verir.
Bir manav sabah aldığı meyveyi akşama satıyorsa stoğunu yılda yüzlerce kez çevirir; bir mobilyacının deposundaki koltuk aylarca bekleyebilir. Devir hızları bu tempoyu ölçer: şirketin elindeki bir kalem, bir yıllık satış ya da maliyetle kaç kez yenileniyor?
Nasıl hesaplanır
Stok ve ticari borç maliyetle kaydedildiği için bu ikisinde pay satışların maliyetidir. 365 gün devir hızına bölünerek süreye çevrilir: alacak tahsil süresi, stokta kalma süresi ve tedarikçiye ödeme süresi. Üçü birleşince nakit dönüş süresi çıkar:
Örnek
Hasılatı ve maliyeti aynı iki şirket; A bir market zinciri, B bir sanayi şirketi:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Yıllık hasılat | 1.460 Mn TL | 1.460 Mn TL |
| Yıllık satışların maliyeti | 1.095 Mn TL | 1.095 Mn TL |
| Ortalama ticari alacak | 40 Mn TL | 360 Mn TL |
| Ortalama stok | 90 Mn TL | 270 Mn TL |
| Ortalama ticari borç | 135 Mn TL | 180 Mn TL |
| Alacak tahsil süresi | 10 gün | 90 gün |
| Stokta kalma süresi | 30 gün | 90 gün |
| Tedarikçiye ödeme süresi | 45 gün | 60 gün |
| Nakit dönüş süresi | −5 gün | 120 gün |
A malını tedarikçisine ödemeden önce satıp parasını tahsil eder; büyümesini tedarikçi vadesi finanse eder. B’nin parası 120 gün işin içinde bağlı kalır; satışlarını artırmak için önce stok ve alacağa para yatırması, çoğu zaman da borçlanması gerekir.
Nasıl yorumlanır
- Yüksek aktif devir hızı, varlıkların yoğun kullanıldığını gösterir. Düşük marjlı perakendeci bunu hacimle telafi eder.
- Stok devir hızının düşmesi, satışın yavaşladığına ya da fazla üretim yapıldığına işaret edebilir.
- Alacak tahsil süresinin uzaması, müşterilere daha uzun vade verildiğini ya da tahsilatta zorlanıldığını gösterebilir.
- Eksi nakit dönüş süresi, şirketin işletme sermayesini tedarikçiye finanse ettirdiğini gösterir; güçlü pazarlık konumunun işaretidir.
Dikkat
- Olağan düzey sektöre göre çok değişir; market ile tersaneyi aynı ölçüyle kıyaslamak yanıltır.
- Mevsimsel işlerde bilanço gününün stoğu yılın ortalamasını temsil etmeyebilir; ortalama almak bu etkiyi azaltır ama gidermez.
- Uzun ödeme süresi pazarlık gücünü de, ödeme güçlüğünü de gösterebilir; tek başına iyi ya da kötü değildir.
Finemar'da bu sayı
Pay son 12 ayın hasılatı ya da satışların maliyetidir; payda, son bilançodaki tutar ile bir yıl önceki aynı dönemin tutarının ortalamasıdır, bir yıl önceki tutar yoksa son bilanço kullanılır. Alacak ve borç devrinde kısa vadeli ticari alacak ve ticari borçlar alınır. Günler 365’in devir hızına bölünmesiyle, nakit döngüsü alacak ve stok sürelerinin toplamından ödeme süresi düşülerek bulunur. Rasyo Analizi’nin oran tablosunda DEVİR HIZLARI ve NAKİT DÖNGÜSÜ (GÜN) grupları her dönem için verilir; Değerlendirme görünümünde “İşletme sermayesi nasıl dönüyor?” bölümü stok devir hızını öne çıkarır, değerler sektör ortancasına göre renklenir, borç devir hızı renklendirilmez. Özet Analiz’in Temel panelindeki Nakit Döngüsü kartı sıfır ve altını “Tedarikçi finanse ediyor”, 60 güne kadarını “Hızlı döngü”, 150 güne kadarını “Normal döngü”, üstünü “Yavaş döngü” olarak etiketler. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında devir hızları hesaplanmaz.
Derinlemesine
Neden ortalama alınır
Pay bir yıl boyunca biriken bir akıştır, payda ise tek bir günün bakiyesi. Yıl içinde hızla büyüyen bir şirkette yalnız yıl sonu stoğu kullanılırsa payda şişer ve devir hızı olduğundan düşük çıkar. Dönem başı ve sonu ortalaması, akışla bakiyeyi aynı zaman dilimine yaklaştırır.
Kârlılıkla bağlantısı
Aktif kârlılığı, net kâr marjı ile aktif devir hızının çarpımına ayrılabilir. Aynı aktif kârlılığına yüksek marj ve düşük devirle de, düşük marj ve yüksek devirle de ulaşılır: kuyumcu ile market iki ayrı yoldan aynı getiriyi üretebilir. Bu ayrıştırma, kârlılığın hangi kaynaktan geldiğini gösterir.
Özkaynak devir hızı
Hasılatın ortalama özkaynağa oranıdır; her 1 TL özkaynakla ne kadar satış yapıldığını gösterir. Borç arttıkça özkaynak devir hızı da yükselir, bu yüzden kaldıraç oranıyla birlikte okunur: yükseliş verimlilikten değil borçlanmadan geliyor olabilir.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.