Wiki›Finemar Skorları
Finansal Sağlık Skoru
Finansal Sağlık Skoru, bir şirketin borçlarını taşıma ve ödeme gücünü 100 üzerinden puanlar. Kısa vadeli likidite, kaldıraç, net nakit, faiz yükü ve borç ödeme kapasitesi 20'şer puanla değerlendirilir; bankada ve sigortada kriterler değişir.
Bir binanın sağlamlığı boyasından değil, taşıyıcı kolonlarından anlaşılır. Finansal Sağlık Skoru da şirketin kârına değil, borcunu taşıyan yapıya bakar: kasadaki nakit, borcun büyüklüğü ve faaliyetten doğan nakdin bu borcu ne kadar sürede eritebileceği.
Neyi ölçer
Skor, şirketin hem yakın vadedeki ödeme gücünü hem de uzun vadeli borç yükünü tek sayıda toplar. Beş kriterin her biri 20 puan üzerinden değerlendirilir; toplam 0 ile 100 arasındadır. Kriterlerin çoğu tek bir oranı değil, birbirini tamamlayan birkaç ölçüyü birlikte puanlar.
Ölçüler son açıklanan bilançodan alınır. Eşiklerin bir kısmı sabittir, bir kısmı sektöre göre değişir: cari oran sektördeki şirketlerin ortancasıyla kıyaslanır, net borcun FAVÖK’e oranı için kabul edilebilir düzey sektöre göre ayarlanır.
Kriterler
Sanayi, ticaret ve hizmet şirketlerinde:
| Kriter | Neye bakar | Puan |
|---|---|---|
| 1. Kısa Vadeli Likidite | Cari oran, stoklar çıkarılmış asit-test oranı ve nakit oranı | Cari oran sektör ortancasında ya da üstünde 10, ortancanın yüzde 70’inde 5; asit-test 0,8 ve üstü 6, 0,5 ve üstü 3; nakit oranı 0,2 ve üstü 4, 0,1 ve üstü 2 |
| 2. Finansal Kaldıraç | Net finansal borcun özkaynağa, finansal borcun FAVÖK’e ve aktife oranı; uzun vadeli finansal borcun, bu borç ile özkaynağın toplamı içindeki payı | Net borç/özkaynak 0,5’in altında 7, 1,5’in altında 4; borç/FAVÖK 2’nin altında 7, 4’ün altında 4; uzun vadeli borç payı yüzde 30’un altında 7, yüzde 50’nin altında 4; borç/aktif yüzde 50’nin altında 3; en çok 20 |
| 3. Net Nakit Pozisyonu | Nakdin finansal borcu karşılayıp karşılamadığı, net nakdin piyasa değerine oranı ve nakdin yönü | Nakit finansal borca eşit ya da fazlaysa 12; net nakit piyasa değerinin yüzde 10’unu aşıyorsa 5, artıdaysa 3; son dört dönemde nakit artıyorsa 3 |
| 4. Faiz Yükü ve Kapsama | FAVÖK’ün net finansman giderine oranı, bu oranın yönü ve kira giderini de katan sabit gider karşılama oranı | Faiz karşılama 5 ve üstü ya da net finansman gideri yoksa 10, 3 ve üstü 7, 1,5 ve üstü 4; son dört dönemde yükseliyorsa 5; sabit gider karşılama 2 ve üstü 5, 1 ve üstü 2 |
| 5. Borç Ödeme Kapasitesi | Net borcun FAVÖK’e oranı ve bu oranın yönü | Sektör eşiğinin altında 10, eşiğin 1,5 katının altında 5; oran düşüyorsa 7, yataysa 3; eşiğin yarısının altında 3, eşiğin altında 1 ek puan |
Beşinci kriterin sektör eşiği genelde 2,5’tir. Perakende, gıda ve ticaret şirketlerinde 3,5, teknoloji ve yazılımda 1,5, enerji ve elektrikte 4, inşaat, gayrimenkul ve GYO’larda 5 alınır. FAVÖK sıfır ya da eksiyse oran ölçülemez; kriterin düzey ve ek puan bileşenleri puan vermez.
Bankalarda, sigortada, aracı kurumlarda ve faktoring şirketlerinde kriterler değişir; bu kurumların ölçüleri en altta anlatılır.
Nasıl yorumlanır
- 80 ve üstü “Zırh Gibi Finansal Yapı”, 60 ile 80 arası “Kabul Edilebilir Risk”, 40 ile 60 arası “Stres Belirtileri”, 40’ın altı “Kritik Borç Yükü” başlığıyla gösterilir.
- Puanı kaybettiren kriter özet kutusundaki kırmızı etiketten okunur; “Net Nakit Pozisyonu” etiketi yalnız tam puanda, öteki etiketler 10 puandan itibaren yeşil yanar. Net borçlu bir şirket üçüncü kriterin 12 puanını baştan alamaz; bu yüzden borçlu şirketlerin 80’i geçmesi zordur.
- Yön puanları aynı borç düzeyindeki iki şirketi ayırır: borcu azalan ve faiz karşılama oranı yükselen şirket, durağan olana göre birkaç puan önde biter.
- Sermaye yoğun sektörlerde borç olağandır. Eşikler kısmen sektöre göre ayarlansa da enerji ya da gayrimenkul şirketinin puanı bir yazılım şirketininkiyle birebir kıyaslanmaz.
Dikkat
- Skor bilanço gününün fotoğrafıdır. Dönem sonunda borç kapatıp yeni dönemde yeniden borçlanan şirket o bilançoda olduğundan sağlıklı görünebilir.
- Net nakit kriteri “ya hep ya hiç” çalışır: finansal borcu nakdini 1 TL aşan şirket ile borcu nakdinin on katı olan şirket bu kriterin ilk bileşeninde aynı puanı alır.
- FAVÖK’ü eksi olan şirkette borç ödeme kapasitesi ölçülemez; zarar dönemindeki bir şirket borcu küçük olsa da bu kriterden düşük puan alır.
- Banka ve sigorta şirketleri başka kriterlerle puanlanır; bir bankanın 70’i ile bir sanayi şirketinin 70’i aynı şeyi söylemez.
Finemar'da bu sayı
Hisse sayfasındaki Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümü bir özet kutusuyla açılır: 100 üzerinden puan, beş kriterin geçip geçmediğini gösteren etiketler ve kısa bir hüküm. Altında her kriter kendi 20’lik puanıyla yer alır; tam puan onay, sıfır puan çarpı işaretiyle gösterilir. BIST Hisseler tablosundaki Sağlık Skoru(/100) sütunu ve Filtrele panelinin Analiz Skorları grubundaki Finansal Sağlık Skoru (0-100) ölçütü aynı puanı kullanır. Ana sayfadaki Sağlık sekmesi skoru en yüksek beş hisseyi listeler; grafiğin üstüne gelindiğinde beş kriterin geçip geçmediği görünür.
Puanlar her gece bütün hisseler için toplu olarak yeniden hesaplanır; liste ve ana sayfa bu hesabı okur. Kapsamlı Rapor bölümü aynı hesap fonksiyonunu kullanır. Bilançosu henüz açıklanmamış yeni halka arzlarda skor hesaplanmaz, sütun boş kalır.
Derinlemesine
Bankalar ve öteki finans kurumları
Bankada kriterler kredi, mevduat ve özkaynak üzerine kuruludur:
| Kriter | Neye bakar | Puan |
|---|---|---|
| 1. Likidite & Fonlama | Kredilerin mevduata oranı | Yüzde 90’ın altında 12, 105’in altında 8, 120’nin altında 4; sektör ortancasının yüzde 95’inin altında 5, ortancanın altında 3; son dört çeyreğin ortalaması önceki dört çeyreğinkinden düşükse 3, 2 puandan az değişmişse 1 |
| 2. Sermaye Yeterliliği | Özkaynağın aktife oranı | Sektör ortancasının üstünde 10, ortancanın yüzde 85’inin üstünde 5; son sekiz dönemde istikrarlı yükseliyorsa 7, yükseliyorsa 3; yüzde 11’in üstünde 3, yüzde 9’un üstünde 1 |
| 3. Aktif Kalitesi | Son 12 ayın kredi karşılıklarının kredilere oranı (risk maliyeti) | Yüzde 2’nin altında 5, 3’ün altında 3, 4’ün altında 1; sektör ortancasının yüzde 85’inin altında 8, ortancanın altında 5, yüzde 115’inin altında 2; son dört çeyrek önceki dört çeyrekten düşükse 7, yataysa 3 |
| 4. Özkaynak Kârlılığı | Son 12 ayın kârıyla özkaynak kârlılığı, reel hali, yönü ve sektörle kıyası | Yüzde 30’un üstü 6, 15’in üstü 4, artı 2; reel yüzde 5’in üstü 4, artı 2; bir yıl öncesinden yüksekse 5, 1 puandan az farkla yataysa 2; sektör ortancasının üstünde 5, yüzde 85’inin üstünde 2 |
| 5. Sürdürülebilir Büyüme | Özkaynağın bir yıllık büyümesi | Reel büyüme yüzde 5’in üstü 10, artı 6, eksi yüzde 5’in üstü 3; nominal büyüme sektör ortancasının üstünde 7, yüzde 70’inin üstünde 3; reel büyüme yüzde 10’u aşarsa 3 ek puan |
Sigorta, aracı kurum ve faktoring şirketleri kredi ve mevduat taşımadığı için kendi kalemleriyle puanlanır. Sigortada ilk kriter nakit ve finansal varlıkların teknik karşılıklara oranıdır: yüzde 50’de 0, yüzde 150’de 20 puan, arası doğrusal. Özkaynağın aktife oranı yüzde 25’te, teknik karşılıkların özkaynağa oranı 1 katta tam puan alır; bu ikinci oran 4 kata çıktığında puan sıfırlanır.
Aracı kurumda ilk kriter cari orandır (1’de 0, 2’de 20 puan); faktoring şirketinde faktoring alacaklarının alınan kredilere ve ihraç edilen menkul kıymetlere oranıdır (0,8’de 0, 1,5’te 20 puan). İkisinde de özkaynak/aktif yüzde 40’ta, aktif/özkaynak 1 katta tam puan alır. Üç grupta da son iki kriter özkaynak kârlılığı ve özkaynağın reel büyümesidir.
Neden tek oran yerine katmanlar
Cari oran dönen varlıkların tamamını sayar; içinde satılamayan stok ya da tahsil edilemeyen alacak olabilir. Stoklar çıkarıldığında asit-test oranı, yalnız nakit sayıldığında nakit oranı kalır. Üç katman birlikte puanlandığında stokla şişmiş bir cari oran tek başına tam puan getiremez: cari orandan en çok 10 puan alınır, kalan 10 puan daha katı iki ölçüden gelir.
Yön nasıl ölçülür
Faiz yükü, net nakit ve borç ödeme kapasitesi kriterlerinde puanın bir kısmı oranın düzeyinden değil yönünden gelir. Son dönemlerin değerlerine düz bir doğru oturtulur ve doğrunun eğimi okunur. Borç ödeme kapasitesinde eğim dönem başına 0,05’ten hızlı düşüyorsa oran “düşüyor”, eksi 0,05 ile artı 0,05 arasındaysa “yatay” sayılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.