Enflasyon muhasebesinin kavramsal olarak ne yaptığını anlatmak kolay. Parasal olmayan kalemler güncel satın alma gücüne çevriliyor, parasal pozisyon kazanç kaybı hesaplanıyor.
Asıl merak edilen şey sayısal etki. Marjlar ne kadar değişti, hangi oranlar bozuldu, hangi şirketler daha çok etkilendi.
Bu soruya cevap veren çalışmalar yayınlanmaya başladı.
Kârlılık marjları
Borsa İstanbul örneklemleri üzerine yapılan çalışmaların ortak bulgusu şu: brüt kâr marjı, FAVÖK marjı ve net kâr marjı örneklemin önemli bir kısmında geriliyor.
Daha çarpıcı olan bir bulgu var. Bazı firmalarda enflasyon muhasebesi öncesi pozitif olan FAVÖK, TMS 29 sonrası negatife dönüyor.
Bu, düzeltmenin ne kadar büyük bir etki yaratabildiğini gösteriyor. Aynı şirket, aynı dönem, aynı operasyon. Sadece muhasebe rejimi değişince kâr göstergesi işaret değiştiriyor.
Sebebi büyük ölçüde maliyet tarafında. Stoklar ve amortisman güncel satın alma gücüne çevrildiğinde maliyetler artıyor. Satışlar da düzeltiliyor ama zaman ağırlıkları farklı olduğu için net etki genelde marj aleyhine.
Özkaynaklar
Diğer yönde bir etki var. Çalışmalar enflasyon muhasebesi uygulamasının işletmelerin özkaynaklarının büyümesine katkı sağladığını gösteriyor.
Bunun sebebi, maddi duran varlıkların ve sermayenin güncel değere çekilmesi. Bilanço büyüyor.
İki etkinin birleşimi önemli bir sonuç doğuruyor. Kâr düşerken özkaynak büyüyorsa, özkaynak kârlılığı iki taraftan birden aşağı gidiyor. Yani ROE rakamlarındaki düşüş, operasyonel bir bozulmadan çok muhasebe rejiminin sonucu olabilir.
Finansal oranlar
Yapılan araştırmalarda enflasyonun likidite oranları üzerinde, özkaynak oranı üzerinde ve dönem kârının hasılata oranıyla bulunan kârlılık oranı üzerinde negatif etkiye sahip olduğu bulunuyor.
Pratik sonucu şu: düzeltme öncesi ve sonrası oranları yan yana koyup trend çizmek yanıltıcı.
Bir şirketin ROE’si dört yıl boyunca yüzde 30 civarındayken son yıl yüzde 12’ye düştüyse, bu bir performans düşüşü olmayabilir. Rejim değişikliği olabilir. Ayırt etmek için düzeltilmiş karşılaştırılabilir veriye ya da en azından etkinin farkında olmaya ihtiyaç var.
Yatırımcı nasıl tepki verdi
Bir çalışma doğrudan bu soruyu soruyor: Borsa İstanbul yatırımcısı enflasyon muhasebesi uygulamalarına nasıl tepki verdi.
Bu, bilanço etkisinden ayrı ve ilginç bir soru. Çünkü düzeltme yeni bilgi üretmiyor. Şirketin gerçek durumu değişmedi, sadece raporlama şekli değişti. Etkin piyasa varsayımına göre fiyat tepkisi olmamalı.
Pratikte fiyat tepkisi olması, yatırımcıların raporlanan rakamlara ne kadar mekanik baktığını gösterir. Bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç var ama sorunun kendisi doğru soru.
Sektörel farklılık
Etkinin büyüklüğü şirketin bilanço yapısına bağlı ve bu bağımlılık çok güçlü.
Sermaye yoğun şirketler, yani büyük maddi duran varlık taşıyanlar, düzeltmeden en çok etkilenenler. Amortisman kalemleri büyük oranda değişiyor.
Hizmet şirketleri ve varlık hafif iş modelleri daha az etkileniyor.
Borçlu şirketler parasal pozisyon kaleminden kâr yazıyor. Nakit zengini şirketler zarar yazıyor.
Bu son madde en kritiği. Operasyonu birbirine çok benzeyen iki şirketin raporlanan kârı, sadece bilanço yapısı yüzünden zıt yönlere gidebiliyor.
Ne yapmalı
Faaliyet kârına ve nakit akımına ağırlık verin. Net kâr bu dönemde muhasebe etkileriyle daha çok bozulmuş durumda. Faaliyet nakit akımı düzeltmeden daha az etkileniyor.
Parasal pozisyon kalemini ayrı izleyin. Bu kalemin kâra katkısını gördüğünüzde esas faaliyetten gelen kısmı ayırt edebilirsiniz.
Aynı rejim içinde kıyaslayın. Düzeltme öncesi ile sonrasını yan yana koymayın.
Sektör içinde kalın. Aynı sektördeki şirketler benzer bilanço yapısına sahip olduğu için düzeltmeden benzer şekilde etkilendiler. Sektör içi kıyas hâlâ anlamlı.
Operasyonel verilere bakın. Mağaza sayısı, üretim adedi, kapasite kullanımı gibi sayılar muhasebe rejiminden hiç etkilenmiyor. Bu dönemde değerleri arttı.
Kaynaklar
- PwC Türkiye, TMS 29 ve Enflasyon Muhasebesi: Finansal Tablolara Etkileri
- Enflasyon Muhasebesinin Şirketlere Etkisi: Borsa İstanbul Örneği
- VUK ve TMS 29 kapsamında enflasyon muhasebesinin özkaynaklar üzerindeki etkisi: BİST imalat sektörü
- Enflasyon Muhasebesi Uygulamalarına Borsa İstanbul Yatırımcısının Tepkisi
- Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.