İki strateji birbirinin tam zıddı.
Momentum: son dönemde kazananları al, kaybedenlerden uzak dur. Trend devam eder.
Contrarian, yani ters yön: son dönemde çok düşenleri al, çok yükselenleri sat. Aşırı tepki düzelir.
İkisi de akademik literatürde desteklenmiş. İkisi de farklı vade ve koşullarda çalışıyor. Türkiye’de hangisinin geçerli olduğu ise net değil.
Literatürün durumu
Bildik ve Gülay’ın İMKB üzerine yaptığı çalışma bu iki stratejinin kârlılığını doğrudan karşılaştıran en bilinen Türkiye çalışması. DergiPark’ta BIST 100 üzerine yapılmış momentum anomalisi çalışmaları da var.
Bu literatürden çıkan genel izlenim şu: sonuçlar vadeye ve döneme çok duyarlı. Bazı kurulumlarda momentum, bazılarında ters yön kârlı çıkıyor.
Bu belirsizlik Türkiye’ye özgü değil. Dünyada da vade ayrımı bilinen bir şey.
Vade ayrımı
Uluslararası literatürde yerleşmiş kalıp şöyle.
Çok kısa vadede, bir haftadan bir aya kadar, ters yön çalışıyor. Aşırı tepki hızla düzeliyor.
Orta vadede, üç aydan on iki aya kadar, momentum çalışıyor. Jegadeesh ve Titman’ın 1993’te belgelediği klasik bulgu bu.
Uzun vadede, üç yıldan beş yıla kadar, tekrar ters yön çalışıyor. DeBondt ve Thaler’in bulgusu.
Yani “momentum mu ters yön mü” sorusunun cevabı, hangi vadeyi sorduğunuza bağlı. Aynı hisse bir ay ölçeğinde ters yön adayı, altı ay ölçeğinde momentum adayı olabilir.
Türkiye çalışmalarındaki karışıklığın bir kısmı muhtemelen buradan geliyor. Farklı vade seçen çalışmalar farklı sonuç buluyor ve bu bir çelişki değil.
Bizim testimizde ne çıktı
Kendi kurulumumuzda orta vadeli momentum lehine bulgular çıktı ama önemli bir şartla.
Fiyatın 52 haftalık zirveye oranı, test ettiğimiz momentum ölçüleri içinde en güçlüsü. Kesitsel tahmin gücü diğer konum ölçülerinin yaklaşık iki katı.
Ama bu ölçü tek başına anlamlı değil. Trend durumuyla birleştiğinde harita netleşiyor. Fiyat 200 günlük ortalamasının üstündeyse zirveye yakınlık olumlu, altındaysa belirgin biçimde olumsuz.
Sayısal olarak: ayı modundaki hisselerde zirveye en yakın grup sonraki ay ortalama eksi yüzde 11,9 getiri üretmiş. Boğa modunda aynı grup artı yüzde 5,7.
Bu, momentum ile ters yönün neden aynı veride bir arada görünebileceğini açıklıyor. Trendi ayırmadan bakarsanız iki etki birbirini götürüyor ve sonuç bulanık çıkıyor.
En kötü strateji hangisiydi
Test ettiğimiz varyasyonlar içinde en kötü sonucu, sadece dibe yakın hisseleri toplayan strateji verdi. Endeksin de altında kaldı.
Bu, saf ters yön yaklaşımının en naif hali. Aylık vadede ve trend bilgisi olmadan uygulandığında işe yaramıyor.
Ters yön yaklaşımının savunulabilir hali farklı: hissenin trendi dönmüş, uzun vadeli ortalamasının üstüne geçmiş ve sonra bir düzeltme yapmış olmalı. Bu artık dipten alma değil, düzeltmeden alma.
Neden Türkiye’de test etmek zor
Birkaç yapısal zorluk var.
Dönem duyarlılığı yüksek. 2018 kur şoku, 2020 pandemi, 2021 sonrası hızlı yükseliş. Örneklem dönemini biraz kaydırmak sonucu değiştirebiliyor.
Hisse sayısı sınırlı. Portföy oluştururken hisseleri gruplara ayırdığınızda grup başına düşen isim sayısı azalıyor ve tek tek hisseler sonucu etkiliyor.
Hayatta kalma yanlılığı belirgin. Borsadan çıkmış şirketler veri setlerinde genelde yok. Bu, ters yön stratejilerini olduğundan iyi gösteriyor çünkü en kötü kaybedenler veriden düşmüş oluyor.
İşlem maliyeti yüksek. Her iki strateji de yüksek devir gerektiriyor ve maliyet sonrası fark ciddi.
Pratik sonuç
Momentum ile ters yön arasında seçim yapmak yerine, ikisinin hangi koşulda geçerli olduğunu bilmek daha faydalı.
Vadeyi netleştirin. Bir ay mı bakıyorsunuz altı ay mı, cevabınız hangi etkinin geçerli olduğunu belirliyor.
Trendi ayırın. Trend bilgisi olmadan yapılan momentum testi, iki zıt etkiyi tek potaya koyuyor.
Ve dönem seçiminde dürüst olun. Sonucu gördükten sonra başlangıç tarihini değiştirmek en sinsi hatalardan biri. Biz bulgularımızı üç ayrı dönemde birden gösteriyoruz, üçünde de aynı yöne bakmayan bir sonucu bulgu saymıyoruz.
Kaynaklar
- Momentum Anomalisi: BİST 100 Endeksine Yönelik Araştırma
- Bildik & Gülay, Profitability of Contrarian vs Momentum Strategies: Evidence from Istanbul Stock Exchange
Not: Bildik ve Gülay çalışmasının dönem ve bulgu detayları yazıya girmeden önce doğrudan kaynaktan doğrulanmalı.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.