Borsa üzerine yazılan her bulgu, yazıldığı anda ölmeye başlar.
Bunun en temiz örneği haftanın günü etkisi.
Bir zamanlar herkes biliyordu
Onlarca yıl boyunca finans literatürünün en bilinen düzensizliklerinden biriydi. Pazartesi getirilerinin ortalamada negatif, Cuma getirilerinin pozitif olduğu bulunmuştu. Farklı piyasalarda tekrar tekrar doğrulandı.
Açıklamalar da vardı. Şirketler kötü haberleri hafta sonuna denk getiriyor olabilirdi. Takas süreleri ve hafta sonu boyunca biriken bilgi rol oynuyor olabilirdi. Yatırımcı psikolojisi hafta başında farklı olabilirdi.
Borsa İstanbul için de çalışıldı. Ve sonuç şu oldu: belli dönemlerde günlerin ortalama getirileri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsız hale geldi. Yani günler arasında anlamlı bir fark kalmadı.
Anomali kayboldu.
Neden kaybolur
Üç mekanizma var.
Arbitraj. Bulgu yayınlanır, insanlar uygular, fiyatlar düzelir. Pazartesi ucuz olacağını bilen yatırımcı Cuma satmaz, Pazartesi alır. Bu davranış farkı kapatır.
Yapısal değişim. Anomalinin dayandığı kurumsal düzen değişir. Takas süreleri kısaldı, işlem elektronikleşti, haber akışı sürekli hale geldi. Haftanın gününe bağlı bir düzenin dayanacağı zemin ortadan kalktı.
Hiç var olmamış olma ihtimali. En rahatsız edici olan bu. Bir düzensizlik yeterince çok veri taranırsa tesadüfen bulunabilir. Sonraki dönemde kaybolması, aslında hiç var olmadığının işareti olabilir.
Üçüncü ihtimali dışlamak zor. Yayınlanmış anomalilerin ne kadarının gerçek olduğu son yıllarda finansın en tartışmalı sorularından biri. Bazı araştırmacılar, deneme sayısı hesaba katıldığında yayınlanmış faktörlerin önemli bir kısmının ayakta kalmadığını savunuyor.
Yayın sonrası zayıflama
Bu konuda ölçülmüş bir kalıp var. Bir anomali yayınlandıktan sonra etkisi genelde belirgin biçimde zayıflıyor.
Zayıflamanın bir kısmı arbitrajdan, bir kısmı da ilk bulgunun abartılı olmasından geliyor. Yayınlanan çalışma, denenmiş yüzlerce varyasyondan en iyi sonuç verenidir. En iyi sonuç ise doğal olarak şansın da katkısını içerir. Sonraki dönemde şans payı kaybolur ve geriye gerçek etki kalır.
Buna istatistikte ortalamaya dönüş deniyor ve kaçınılmaz.
Kalıcı olanlar
Her anomali ölmüyor. Bazıları on yıllardır ayakta.
Düşük volatilite anomalisi bunlardan biri. Kırk yıldan uzun süredir belgeleniyor ve hâlâ ölçülebiliyor.
Momentum bir diğeri. 1993’te belgelendi, o günden beri farklı piyasalarda tekrarlandı.
Bunların ortak özelliği ne peki.
Cevap şu görünüyor: uygulanması zor ya da kurumsal olarak engellenmiş olmaları.
Düşük volatilite anomalisi örneğinde, onu düzeltebilecek kurumsal yatırımcılar sabit endeks mandaları ve kaldıraç kısıtları yüzünden tam da bunu yapamıyor.
Momentum örneğinde, yüksek devir ve işlem maliyeti kapasiteyi sınırlıyor. Ayrıca dönüş noktalarında sert kayıp veriyor, bu da psikolojik olarak dayanılması zor bir strateji yapıyor.
Yani kalıcı anomalilerin ortak özelliği kolay para olmamaları.
Haftanın günü etkisi ise uygulaması son derece kolaydı. Kolay olduğu için kapandı.
Bizim bulgularımız için ne anlama geliyor
Bunu dürüstçe söylemek gerekiyor: yayınladığımız bulguların da aynı akıbete uğrama ihtimali var.
Bazıları muhtemelen hiç var olmadı ve gürültüydü. Bazıları gerçekti ama zamanla zayıflayacak. Bazıları uygulanması zor olduğu için kalıcı olabilir.
Hangisinin hangisi olduğunu şimdiden bilemeyiz. Yapabileceğimiz şeyler şunlar.
Bulguları birden fazla dönemde göstermek. Üç dönemde de aynı yöne bakmayan bir sonucu bulgu saymamak.
Neden çalıştığına dair bir açıklama aramak. Açıklaması olmayan bir düzen, muhtemelen tesadüf.
Denediğimiz ve tutmayan fikirleri de yayınlamak. Kaç fikir denendiğini bilmeden hiçbir bulgu doğru değerlendirilemez.
Ve zaman içinde takip etmek. Bir bulgu yıllar içinde zayıflıyorsa bunu görmek ve söylemek.
Okuyucu için pratik ders
Bir strateji sunumu gördüğünüzde şu soruyu sorun: bu bulgu ne zaman keşfedildi ve o tarihten sonra da çalıştı mı.
Keşif tarihinden sonraki performans, keşif öncesi performanstan çok daha bilgilendirici. Çünkü keşif öncesi dönem, bulguyu üreten dönemdir. Kendisini üreten veriyle test edilmiş bir kural aslında test edilmemiştir.
Ve şunu sorun: bu kadar basitse neden herkes yapmıyor.
İkna edici bir cevap yoksa, muhtemelen herkes yapıyor ve bu yüzden artık çalışmıyordur.
Kaynak
- Stock market anomalies: the day of the week effects, evidence from Borsa Istanbul, Journal of Global Entrepreneurship Research
- Borsa İstanbul’da hafta içi anomalisi üzerine bir inceleme
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.